شنبه 1 فروردین 1343 / 6 ذیقعده 1383 / 21 مارس 1964
4 بازدید
پیامهاى نوروزى شاه، فرح و نخستوزیر
سال 1343 در ساعت 5:35:46 عصر دیروز آغاز شد. محمدرضا پهلوى درپیام خود به مناسبت فرارسیدن سال جدید که از رادیو ایران پخش شد، ضمن تبریک به مردم مدعى شد: «در دو سال گذشته با تأییدات الهى و با اراده قاطع ملت ایران، اساس اجتماع کشور، به کلى دگرگون گردید، هر نوع مظاهر عقبماندگى و بىعدالتى و فئودالیسم و ارتجاع و استثمار از بیخ و بن کنده شد [!] و اجتماع نوینى برپایه مترقىترین اصول دنیاى امروز بنیانگذارى شد که در آن براى هر فرد ایرانى چه زن و چه مرد، در هر مقام و موقعیت اجتماعى، امکان برخودارى از مواهب یک زندگى شرافتمندانه براساس تساوى حقوق کامل همه افراد و به تناسب استعداد و فعالیت ایشان و با تأمین یک حداقل عادلانه براى هر کس فراهم گردیده است». شاه با تأکید بر اینکه دوران پیش روى ما، دوران امید و اعتماد توأم با کار و خلاقیت در راه سازندگى ایران آباد و سعادتمند فرداست، خاطرنشان ساخت که «امروز کشور ما با انقلاب اجتماعى بزرگ و متهورانهاى که با اتکا به عالىترین موازین اسلامى و دمکراسى و آزادى انجام داده رشد و نبوغ معنوى خویش را به همه جهانیان ثابت کرده و در این راه سرمشق و نمونه دیگران قرار گرفته است».[1] فرح پهلوى نیز همزمان با آغاز سال نو در پیامى رادیویى گفت: «براى نخستینبار در تاریخ مشروطیت ایران، بانوان ایرانى توانستند به مجالس مقننه راه یابند و عملاً اختیار تعیین سرنوشت خویش را در دست گیرند».[2] وى افزود: «اکنون زنان ایران از هر جهت دوشادوش زنان مترقى و پیشرفتهترین ممالک [دنیا] قرار گرفتهاند».[3] حسنعلى منصور نخستوزیر هم در پیام رادیویى خود به مناسبت آغاز سال 1343 ضمن آرزوى تحقق اهداف عالى و مترقى انقلاب ششم بهمن گفت: این نیروى ملت است که باید در راه اجراى برنامههاى وسیع توسعه اقتصادى و اجتماعى در چهارچوب انقلاب ششم بهمن تجهیز گردد. وى افزود: در راه اجراى هدفهاى انقلاب... دست اتحاد و اتفاق به دولت خدمتگزار خود داده در نوسازى ایران نوین از هر گونه فداکارى دریغ نکنید.[4]
سلام نوروزى در کاخ گلستان
از نخستین ساعات بامداد امروز، آیین سلام نوروزى در کاخ گلستان تهران و در حضور محمدرضا پهلوى برگزار شد. مسعود بهنود این مراسم را چنین روایت کرده است: «سلام نوروزى سال 43 در کاخ گلستان، چهرههاى تازهاى را در لباسهاى ملیلهدوزى و کلاههاى پردار، به چشم قدیمیها نشاند. وکیلان مجلس، آزادمردان و آزادزنان در ژاکتهاى کرایهاى که بر تنشان زار مىزد، اولین دفعه بود که وارد این کاخ مىشدند. تفهیم تشریفات دربارى به وزیران و وکیلان تازه، که دو زن نیز براى نخستینبار در بینشان دیده مىشد، کار مشکلى بود. شاه که اینک با پسر سه سالهونیمهاش دلخوش بود، احساس داشت شبیه به پدرش شده وقتى که تمام مواضع قدرت را فتح کرده، شاهزادگان و رجال قاجار را دور ریخته، طبقه تازهاى را به قدرت رسانده بود. 42 سال پس از کودتاى سوم اسفند [1299]، دومین نسل از رجال در برابر قدرت مطلقه پهلوى عوض مىشدند. محمدرضا شاه چون به صف حاضران در سلام نظر مىانداخت، نسل تازهاى را مىدید که همه در دوران او به شغل و مقام رسیده بودند. رجال دوران پدرش، و آنها که دوران ضعف او را به یاد داشتند، یک یک یا مىمردند و یا پیر و بیمار در صف سناتورها ایستاده به او تعظیم مىکردند. شاه توانسته بود دوران سخت انتقال را طى کند. در دولت تازه، تحصیلکردگان دانشگاههاى معتبر امریکا و اروپا، با طرحها و نقشههاى بزرگ و پر رقم حاضر بودند. شاه نه تنها رکورد سلطنت پدر را شکسته بود، بلکه سلطنت خود را با ثباتتر از او مىدید. اینها غرورى را در او پیدا مىکرد که تنها در نشریات پرزرق و برق ارضا مىشد».[5]
ساعت 8 امروز، ابتدا علما به دیدار شاه رفتند، آنگاه نوبت به کسانى رسید که باید جایزه بهترین کتاب سال را از محمدرضا پهلوى دریافت مىکردند. سپس به ترتیب اعضاى دربار، آجودانهاى کشورى و لشکرى، شوراى فرهنگى سلطنتى ایران به دیدار شاه شتافتند. ساعت 9 نوبت به هیئت وزیران رسید و حسنعلى منصور نخستوزیر، خطاب به شاه گفت: «براى این مدت که حسبالامر ملوکانه بیش از چند روزى نیست [که] به این مسئولیت گمارده شده، شاید عرض گزارش دوباره کارها ضرورى نباشد ولى تنها امید به آینده است که بتوانیم نیات شاه.نشاه را در بهبود زندگى ملت ایران به مرحله اجرا درآوریم».[6]
در مراسم امروز، هر یک از وزیران، یک سکه طلا از دست شاه دریافت کردند به جز وزیر دارایى که سه سکه گرفت. روزنامه دنیا در این باره مىنویسد: از زمان وزارت دارایى سرلشکر علىاکبر ضرغام، [در کابینه شریفامامى] ... سرلشکر ضرغام در شرفیابى نوروز 1338 چون بودجه متعادل تنظیم کرده بود، وقتى که یک سکه طلا دریافت داشت، طبق رسم همیشگى خود به شاهنشاه عرض نمود چون بیش از همه وزیران زحمت کشیده انتظار دریافت سکههاى بیشترى را دارد. پرسیده شد چقدر زحمت کشیدهاى، گفته شد سه برابر سایرین. بلافاصله شاهنشاه دست در کاسه طلایى برده و دو سکه طلاى دیگر به سرلشکر ضرغام عیدى دادند. از آن سال به بعد هر وزیر دارایى که روز اول فروردین در کاخ گلستان شرفیاب مىشود سه عدد سکه پهلوى دریافت مىکند. چنانچه امسال به هویدا، وزیر دارایى کابینه منصور هم سه عدد سکه طلا (یک پهلوى) داده شد.[7] سپس نمایندگان مجلس سنا به دیدار شاه رفتند.[8]
نمایندگان بیستویکمین دوره مجلس شوراى ملى در ساعت10:15 صبح، دیگر دیدارکنندگان سلام نوروزى با محمدرضا پهلوى بودند.[9]
شاه نمایندگان این دوره مجلس را نمایندگان ایران تازه خواند که همان ثمره انقلاب اجتماعى هستند. محمدرضا خطاب به آنان تصریح کرد: «البته روح و فکر و عمل شما هم، چنانچه خوشبختانه تاکنون دیدهایم با آن تطبیق دارد و اطمینان داریم که این اقدامات و این روحیهاى که ایجاد شده باعث خواهد شد که ما همه شاهد چیزى باشیم که براى آن تلاش مىکنیم و آن چیز غیر از عالىترین وضع اجتماعى براى افراد مملکت نمىتواند باشد».[10]
برنامه دیدارهاى امروز شاه، تا ساعت 13:45 و با ملاقات نمایندگان سیاسى دولتهاى خارجى، قضات، استادان دانشگاهها، رؤساى ادارات دولتى، امراى ارتش، نمایندگان اصناف، انجمنهاى محلى و کارگران، نمایندگان سندیکاهاى کارگرى استان تهران و نمایندگان زنان کارگر و نمایندگان کارگران استانها به پایان رسید.[11]
پاسخ دکتر مصدق به پیامهای دانشجویان
دکتر محمد مصدق نخستوزیر برکنار شده در کودتاى 28 مرداد 32 که دوران تبعیدش را در دهکده احمدآباد مستوفى سپرى مىکند، به چند پیام تبریک از جانب هوادارانش پاسخ گفت. مصدق در پاسخ به نامه سازمان دانشجویان جبهه ملى ایران نوشت: «[از اینکه] هیئت محترم کماکان مسائل مربوط به ملت ایران را در نظر گرفته و تعطیل ننموده است و این جدیتى که نشان مىدهد، موجب نهایت امیدوارى است و اینجانب به سهم خود موفقیت شما دانشجویان عزیز را در آزادى و استقلال ایران خواهانم و امیدوارم موفق شوید».[12] مصدق در پاسخ به نامهاى دیگر حاوى پیام دانشجویان دانشگاه مشهد ابراز امیدوارى کرده است که روزگارى پیش آید که شما در راه آزادى و استقلال وطن عزیز بتوانید گامهایى بلند بردارید. مصدق یادآور مىشود که اینجانب در این زندان کارى ندارم جز اینکه از خداوند استقامت شما را در راه آزادى و استقلال ایران بخواهم.[13]
آغاز سال نو در مشهد
امروز چندین مراسم ویژه دیگر نیز در گوشه و کنار کشور به مناسبت آغاز سال نو برپا شد. ساعت 8 صبح، مراسم دعا و نیایش از طرف لشکر 6 و ارتش دوم مقیم مشهد برگزار شد. به گزارش روزنامه خراسان، ابتدا افسران به حرم مطهر حضرت رضا «ع» مشرف شدند و فرمانده لشکر مطالبى درباره سال جدید و فعالیتهاى بیشتر براى آمادگى در اجراى اوامر شاهانه و خدمت به مردم بیان داشت سپس مراسم دعا به وسیله یکى از وعاظ به عمل آمد و آنگاه مراسم صبحگاه نظامى برگزار شد. سپس نظامیان حاضر با ترک حرم مطهر از طریق خیابان علیا به خیابان پهلوى وارد شده از برابر تمثال همایونى رژه رفتند. این مراسم در ساعت 10 خاتمه یافت.[14]
شعار علیه شاه در حرم حضرت معصومه «س»
در آن سوى چهره تزیین شده شهر به مناسبت آغاز سال نو، مخالفتها علیه رژیم شاه به گونهاى دیگر رخ مىنمود.
نویسنده کتاب بررسى و تحلیلى از نهضت امام خمینى مىنویسد: با فرارسیدن عید نوروز 1343 که هزاران نفر از طبقات مختلف، از اطراف و اکناف کشور در قم اجتماع مىکنند، [روحانیان مبارز] فرصت را غنیمت شمرده همانند سال پیش به یک سلسله فعالیتهاى تبلیغاتى علیه رژیم دست زدند که از جمله [آنها] تراکتها و اعلامیههایى بود که جنایات یکساله رژیم را برملا مىکرد و در ساعت تحویل سال در صحن مطهر حضرت معصومه که از جمعیت آکنده بود، با کمال موفقیت در حد وسیعى پخش گردید و نیز شعارهایى به نفع قائد بزرگ [امام خمینى] داده شد که با واکنش مثبت و پرشور توده انبوهى که در صحن مطهر اجتماع کرده بودند، مواجه گردید. پرچم سیاهى نیز، بالاى در مدرسه فیضیه زده بودند که در آن با خط درشت نوشته شده بود «مسلمین عید ندارند».[15]
کارت تبریک سال نو با عکس آیتالله خمینى
نویسنده کتاب بررسى و تحلیلى از نهضت امام خمینى مىنویسد: به مناسبت عید نوروز 1343 کارتهاى تبریکى نیز همراه با عکس قائد بزرگ از طرف مجاهدین حوزه علمیه قم چاپ گردید که خیلى جالب و زیبا بود... سازمان به اصطلاح امنیت که از چاپ و نشر این کارت سخت عصبانى و نگران شده بود، عکاسان قم را به طور دستجمعى به ساواک قم خواست و رئیس سازمان (سرهنگ بدیعى) براى آنان سخنرانى کرد و آنان را تهدید نمود که اگر ما به دست بیاوریم که کدام عکاسى به چاپ این کارتهاى تبریک مبادرت کرده است، عکاسى او را مىبندیم، پروانه کارش را لغو مىکنیم. ضمناً اظهار داشته بود که اینها با کمال بىپروایى از اوصاف خمینى «سیاست» را ذکر کردهاند. سیاست مربوط به دولت است، دخالت در امور سیاسى مربوط به حکومت و دولت است. روحانیت چهکاره این مملکت است که در امور سیاسى مداخله نماید؟[16]
وضعیت عادى خانه آیتالله خمینى
گزارش امروز مأموران ساواک قم از وضعیت خانه آیتالله خمینى حاکى از عادى بودن اوضاع داشت. اسلامى، فرماندار قم در تلگرامى به وزارت کشور تصریح مىکند که «تا ساعت 13:45 وضع کاملاً عادى است. در منزل ایشان [آیتالله خمینى] با عدهاى که از کاشان و خمین آمدهاند، در حدود 200 نفر مىباشند».[17]
بازگشت پادشاه اردن از ایران
ملک حسین، پادشاه اردن که از کویت به تهران آمده بود، امروز به امان بازگشت. گفته شده است که پس از پایان سفر پادشاه اردن، هیچگونه اعلامیه یا بیانیه رسمى انتشار نیافت. به گزارش خبرگزاریها، مذاکرات ملک حسین با شاه ایران درباره دو اختلاف موجود بین دولتهاى ایران و کویت نیز درباره ایجاد محیطى مساعد براى از سرگیرى روابط ایران و جمهورى متحده عرب بوده است.[18]
افزایش دستمزد کارگران کارخانجات دولتى
به نوشته روزنامه پست تهران از اول فروردین سال جارى بنا به تصمیم دولت و پیشنهاد شرکت سهامى کارخانجات دولتى، ده درصد بر دستمزد کارگران این کارخانهها افزوده شد و قرار است اضافه دستمزد این کارگران بابت پنج ماه گذشته در این روزها یکجا پرداخت گردد. کارخانههاى نساجى کشور در بخش دولتى، چهار کارخانه است که در تهران، شاهى و بهشهر قرار دارد که تعداد کارگران آنها متجاوز از 5 هزار نفر است. دستمزد کارگران کارخانههاى نساجى از کارگر ساده روزانه شصت ریال تا کارگر فنى روزانه 300 ریال پرداخت مىگردد و با اضافه دستمزد پرداختى، دستمزد این کارگران به ترتیب از 60 به 66 ریال تا 330 ریال افزایش خواهد یافت.[19]
مراسم نوروز زندانیان سیاسى
مراسم نوروز امسال نزد زندانیان سیاسى متفاوت از سالهاى پیش برگزار شد. محمدعلى عمویى در خاطراتش از این روز مىنویسد: نوروز 43 را با دیدار دوستانى که از تهران به ملاقاتمان آمده بودند، برگزار کردیم. دو جوان کرمانشاهى ناشناس هم در میان ملاقاتکنندگان به چشم مىخورند. مىپرسیم چهکارهاند و به دیدار کى آمدهاند. معلوم مىشود براى ملاقات با شلتوکى از کرمانشاه آمدهاند. شلتوکى را هرگز ندیده بودند. تنها با نامش آشنا بودند. از سوى تعدادى از همسالانشان نمایندگى داشتند با او دیدار کنند و درباره کار گروهى خودشان که عمر چندانى نداشت، از توصیههاى او برخوردار شوند. جوانان علاقهمند و پرشورى مىنمایانند. توصیه مىکنیم اگر قصد فعالیت دارند، مراجعه به زندان و ملاقات با زندانیان را مىبایست فراموش کنند. از علاقه و عواطف رفیقانه آنها تشکر مىکنیم. اما یادآور مىشویم که کار مبارزه جدى است و کمترین غفلت، گران تمام مىشود. پیش از آنکه مشخص و شناخته شوند، آنها را راهى مىکنیم. دوستمان داوود بصیرى، که هنوز زمان زیادى از آزادشدنش از زندان نمىگذرد به اتفاق چند تن از دوستان (دکتر وهابزاده، رضا شیخ زینالدین، زربخت، رشیدبیگى، شکرالله قیصرى و نیز خانوادههاى قرباننژاد و کىمنش و...) دورى راه تهران ـ برازجان هم مانعشان نشده، به روال همیشگى با رویى گشاده، نوروز را نزد ما مىگذرانند. بصیرى مىگوید پرویز حکمتجو از اروپا به ایران آمده و ملاقاتى مخفیانه با او داشته است و او را به همکارى دعوت کرده است.[20]
مقاله روزنامه اراده آذربایجان
روزنامه اراده آذربایجان در شماره امروز خود طى مقالهاى با عنوان «امیدها و آرزوها...» نوشت: با تمام حسننیتى که چهبسا در مسئولین وقت مشاهده مىشد به واسطه فقدان یک برنامه و سازمان منظم ملى و کادر سالم ادارى و به خصوص مسئولان معتقد و فداکار و دردآشنا، کمتر انتقادات جراید و نظریات صائب و خواستهاى عمومى، جامه عمل به خود مىپوشید و به عبارت دیگر، تمام انتقادات و یادآوریهاى صاحبان نظر و مدیران جراید به مثابه مشت بر سندان کوبیدن در مىآمد. این روزنامه در ادامه مىنویسد: خوشبختانه به ابتکار شاهنشاه، چهارچوب پوسیده سازمان گذشته، که مانع از برداشتن کوچکترین قدم اصلاحى مىبود، درهم ریخته شد و زمینه براى قبول نظریات اصولى و اجراى مقاصد ملى آماده گردید و اینک که دولت جوان منصور، مدعى به ثمر رساندن انقلاب سفید و لوایح مترقى ششگانه و به عبارت صحیحتر هفتگانه گردیده و مجلسین نیز با استقبال کمنظیر و بلکه به قول خود جناب منصور، در تاریخ مشروطیت بىنظیر، دولت را تأیید و برنامه وى را تصویب [کردند] و حتى برخلاف انتظار و سنن پارلمانى، بودجه را که به همه چیز شبیه بود جز به بودجه سالم، تا جایى که حتى از شورى آن، خان حاکم، منصور، هم مزه آن را چشیده و اعتراف به شورى آن فرموده و صراحتاً از پشت تریبون مجلس، ناقص بودن آن را یادآورى کرده بودند، صحه گذاشته و دست دولت را در اقدامات خود باز و در واقع راه هرگونه بهانهگیرى را مسدود ساخته و به حدى در استقبال از دولت، مجلسین پا به جلو گذاشتند که حتى جناب نخستوزیر، که مظهر ادب و تواضع شناخته مىشوند، از ملایمت و نرمش و تأیید مجلس شوراى ملى سوءاستفاده کرده و برخلاف ادب و نزاکت سیاسى از جلسه علنى، مختصر انتقادات چند تن از نمایندگان محترم را در بودجه مملکتى به تکرار مکررات، تعبیر فرمودند و نمایندگان محترم نیز دانسته و ندانسته، تلخى آن را هضم و با سکوت بىجاى خود، نخستوزیر را جرىتر ساخته و حتى مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى نیز، نخستوزیر جوان را متوجه اشتباه لفظى خود نساختند.[21]
عدم ثبات برنامههای آموزشی
روزنامه اراده آذربایجان در مطلبى درباره فرهنگ ایران در مسیر تحول به نقل از دکتر مصدق مىنویسد: «تعلیم و تربیت در این اواخر در ایران ترقى حقیقى و پیشرفت واقعى نکرده بلکه توسعه پیدا کرده است. امروز بودجه فرهنگ نسبت به ده سال پیش پنج برابر است ولى متأسفانه برنامههاى عاقلانهاى براى تعلیم و تربیت تعقیب نشده و نیازمندیهاى توسعه و پیشرفت کشور در نظر گرفته نمىشود». در ادامه این مطلب مىخوانیم: هر کس که براى مدتى در رأس کار قرار گرفته به سلیقه و میل خود دست به کارى زده به همین جهت برنامههاى آموزشى ما هرگز وضع ثابتى نداشته است. براى مثال از مدارس ابتدایى شروع مىکنیم. زعماى قوم فرهنگ ما در چند سال پیش نشستند و برخاستند. براى آنکه بگویند کارى کردهاند، پس از چند جلسه بحث و مذاکره چنین نظر دادند که امتحانات در چهار کلاس اول ابتدایى ضرورى نیست و شاگردان پس از گذراندن سال تحصیلى بهطور قوهاى به کلاس بالاتر بروند. نتیجه آن را دیدیم و زیانش را عملاً مشاهده کردیم. بالاخره براى آنکه خرابى بیشتر نگردد از تصمیم خود عدول کرده دستور لغو امریه قبلى خود را صادر کردند. اخیرا در این یکى، دو سال پیش نیز براى امتحانات ششم ابتدایى آییننامه و نظراتى وضع کردهاند. مطابق این آییننامه، شرط قبولى در امتحانات نهایى را منوط به این دانستهاند که دانشآموزان فقط از عهده امتحانات چهار درس کتبى حساب و هندسه، املا و انشا برآیند و نمره قبولى 10 بگیرند و سایر دروس را تقریبا فرع اینها دانسته و در امتحان منظور ننمودهاند.[22]
تبریک عید نوروز از زبان رادیو مسکو
رادیو مسکو در برنامه ساعت 13 طى گفتارى، فرا رسیدن سال نو را به مردم ایران تبریک گفت و اظهارات شاکر سبحان اوغلو عضو هیئت مدیره انجمن روابط فرهنگى شوروى و ایران را درباره عید نوروز پخش کرد. او در سخنانش ضمن تبریک سال نو به دوستانش از جمله تیمسار امانالله جهانبانى رئیس انجمن روابط فرهنگى ایران و شوروى، سعید نفیسى، حمید سیاح، مهدى بیانى، زهرا اسکندرى، روحالله خالقى، افشار و سایر اهالى علم و ادب که طى چند سال متوالى در امر برقرارى حسنتفاهم و توسعه روابط فرهنگى بین ملل اتحاد شوروى و ایران همکارى داشتهاند، ابراز امیدوارى کرد که سال نو، سال توسعه بیشتر روابط فرهنگى دو کشور باشد.[23]
انتقاد از وعده وام رهبران غربی
رادیو مسکو در برنامه ساعت 18:30 به تحلیلى از برگزارى جلسات پیمان سنتو در آنکارا پرداخت و با اشاره به وعده پرداخت وام 40 میلیون لیره استرلینگ انگلیس به ایران گفت: رهبران غربى سنتو منتظر بودند که این وعدهها تأثیر شگرفى در همپیمانان شرقى [خود] باقى خواهد گذاشت و آنها فوراً بر مقام ستایش و سپاسگزارى برخواهند آمد. ولى از این مقوله خبرى نشد. این رادیو به نقل از جراید نیویورک افزود که وامهاى احتمالى به ایران صرف توسعه صنعتى ایران نخواهد شد بلکه صرف ایجاد تأسیساتى مىشود که اهمیت نظامى خواهد داشت، آن هم براى دول غربى نه براى ایران. این رادیو در گفتار خود تصریح مىکند که وام 150 هزار استرلینگى و چند میلیون دلارى که نمایندگان امریکا و انگلستان وعده واگذارى آن را به ایران دادند، نسبت به میلیاردها دلارى که انحصارداران امریکا و انگلستان از راه غارت نفت ایران و بازرگانى نابرابر با ایران بردهاند و مىبرند، بسیار ناچیز است. به گفته مفسر رادیو مسکو، وقتى نیرنگبازان غربى پیمان سنتو آنکارا را ترک مىکردند به جاى تحسین که منتظر بودند، با ابراز تنفر محافل اجتماعى ایران روبهرو شدند.[24]
اخراج کارمندان
رادیو صداى آزاد ایران طى چند خبر در برنامه امروز خود بیان داشت که دولت منصور براى تأمین کسرى بودجه بسیار زیادش، در سال جارى عدهاى از کارمندان را از کار برکنار خواهد کرد و در مصارف و مخارج وزارتخانهها و ادارات دولتى خیلى صرفهجویى خواهد کرد.[25]
صادرات کمتر از واردات
مجله تهران اکونومیست سالانه در ویژهنامه نوروزىاش که امروز منتشر شد درباره سیاست بازرگانى خارجى ایران نوشته است: بعد از شهریور سال 1320 متأسفانه به جز چند مورد محدود، مقدار صادرات همواره کمتر از واردات بوده است. طبق آخرین آمار منتشره از طرف اداره کل آمار و بررسیهاى وزارت اقتصاد، در شش ماه اول سال گذشته، جمعاً 660 میلیون و 956 هزار و 271 کیلو کالا به ارزش20 میلیارد و 203 میلیون و 958 هزار و 897 ریال وارد کشور شده است و در مقابل مقدارى کالا به ارزش 2 میلیارد و 943 میلیون و 619 هزار و 300 ریال از کشور صادر گردیده است. بنابراین طى مدت مزبور، مقدار واردات تقریبا شش برابر صادرات کشور بود.
این گزارش مىافزاید: بین کشورهاى واردکننده کالا به ایران، انگلستان مقام اول را داشته و با وارد نمودن کالاهایى به ارزش 3 میلیارد و 966 میلیون و 45 هزار و 734 ریال، بزرگترین کشور واردکننده کالا به ایران (7/19 درصد واردات) بود که از این لحاظ امریکا در درجه دوم قرار داشته است (با 02/19 درصد واردات).[26]
رکود و بحران اقتصادى
دکتر صادق برزگر کارمند عالىرتبه بانک ملى ایران، در مقالهاى با عنوان «طرق رفع رکود و بحران اقتصادى» در ویژهنامه سالیانه مجله تهران اکونومیست مىنویسد: از اوایل سال 1339 بحران اقتصادى شروع شد و رشد اقتصادى در سالهاى 40 و 41 درسطحى پایینتر از سالهاى قبل بود. از گردش پول کاسته شد و قوه خرید مردم تقلیل یافت. فعالیتهاى اقتصادى متوقف گردید. ... تقلیل درآمد عمومى، موجبات تقلیل درآمدهاى دولت یعنى کاهش مالیاتهاى مستقیم و غیرمستقیم را فراهم خواهد نمود. سیاست تثبیت اقتصادى نیز که بنا به توصیه مقامات بانک بینالمللى و صندوق بینالمللى پول اتخاذ شده بود روى محدودیت واردات و اعتبارات اعطایى بانکها و استرداد قسمتى از مطالبات بانک ملى از دولت و تعادل بودجه و تنظیم وضع پولى و مالى کشور به سمتى بود که آثار آن ظاهراً موجب تعادل و تثبیت اقتصادى و عملاً موجبات رکود اقتصادى بود و اگر به امر تولید و افزایش سطح تولیدات کشاورزى و صنعتى به عملیات عمرانى و آبادانى توجه نشود، این رکود دامنهدارتر شده و عواقب وخیمى از قبیل توسعه بىکارى و افزایش دامنه ورشکستگى و تقلیل درآمد عمومى و غیره بر آن مترتب خواهد بود. برزگر مىافزاید: در دو سال اخیر به علت محدودیت اعتبارات، عدهاى از تجار قادر به ایفاى تعهدات خود نبودند به همین جهت به میزان بروات و سفتهها و چکهاى واخواستى افزوده شده است و گردش معاملات و گردش پول رو به نقصان گذاشته است، فعالیتهاى صنعتى خیلى محدود گردیده و تقریبا کارخانجات جدیدى به وجود نیامده است. کارخانجات موجود در حدود مصرف و حتى به مراتب کمتر از ظرفیت و استعداد خود کار مىکنند و از لحاظ مالى مواجه با مشکلات فراوانى شدهاند و قادر به پرداخت دیون و تعهدات خود به اشخاص و بانکها نیستند. مشکلاتى که با آن کارخانجات مواجه شدهاند عبارت است از کاهش و تقلیل فروش که تا اندازهاى معلول نقصان قوه خرید مردم و فقدان تنخواهگردان و سرمایه جارى حتى براى مخارج روزانه کارخانه مىباشد. اگر این وضع بحرانى ادامه یابد، اغلب کارخانجات ناچار به تعطیل خواهند شد که زیان آن متوجه اقتصادیات کشور خواهد شد.
وى سپس به راههاى اصلاح اوضاع اقتصادى و رفع بحران و راههاى توسعه و پیشرفت اقتصاد کشور مىپردازد و از جمله، راهسازى، خانهسازى، بندرسازى، عملیات عمرانى را از اقدامات عاجل و فورى برمىشمارد و براى بلندمدت، پرداختن به کشاورزى مکانیزه، افزایش میزان سرمایهگذارى خارجى، استفاده از پساندازها و سرمایههاى کوچک براى تشکیل شرکتهاى بزرگ و مؤسسات عظیم اقتصادى، توسعه صنعتى و معدنى را راه چاره مىداند.[27]
تهران اکونومیست در یادداشتى دیگر درباره بودجه کل کشور نوشته است: بودجه کشور، از راههاى غیرصحیح به وسیله اخذ مالیاتهاى سنگین از طبقات دوم و سوم (به طور غیرمستقیم) تأمین مىشود و در راههاى ناصحیحتر که اکثرا به نفع طبقه اول است مصرف مىشود و این درست برخلاف اصول مملکتدارى و علم بودجه است که توزیع ثروت در آن نقش اساسى بازى مىکند.[28]
پانوشتها:
[1]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11347، 8/1/1343، ص 11.
[2]ـ گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهى پهلوى، ج 2، تهران، نشریه کتابخانه پهلوى، بیتا، ص 1732.
[3]ـ مجله سپید و سیاه، ش 34، 7/1/1343، ص 2.
[4]ـ روزنامه کیهان، ش 6199، 8/1/43، ص 9.
[5]ـ بهنود، مسعود، دولتهاى ایران از اسفند 1299 تا بهمن 1357، تهران، جاویدان، 1368، ص 501.
[6]ـ روزنامه کیهان، ش 6199، 8/1/1343، ص 8.
[7]ـ روزنامه دنیا، ش 791، 22/1/43، ص 3.
[8]ـ همان.
[9]ـ همان.
[10]ـ همان.
[11]ـ مجله سپید و سیاه، ش 34، 7/1/43، ص 3.
[12]ـ ترکمان، محمد، نامههاى دکتر مصدق، تهران، هزاران، 1374، ص 315.
[13]ـ همان.
[14]ـ روزنامه خراسان، ش 4260، 9/1/43، ص 2.
[15]ـ روحانى، سیدحمید، بررسى و تحلیل از نهضت امام خمینى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1358، ص 6 و 634.
[16]ـ همان.
[17]ـ مرادىنیا، محمدجواد، خمین در انقلاب، تهران، عروج، 1377، ص 534.
[18]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 3، 3/1/43، ص 2.
[19]ـ روزنامه پست تهران، ش 3263، 1/6/1343، ص 7 و 1.
[20]ـ عمویى، محمدعلى، دُرد زمانه، خاطرات محمدعلی عمویی 1320ـ1357، تهران، آنزان ، 1377، ص 209.
[21]ـ روزنامه اراده آذربایجان، ش 544، 1/1/43، ص 1.
[22]ـ همان.
[23]ـ بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش 2، 2/1/43، ص 5 و 4.
[24]ـ همان، ص 3 و 2.
[25]ـ همان، ص 3 و 4.
[26]ـ مجله تهران اکونومیست سالانه 1343، ویژهنامه، 1/1/43، ص 8.
[27]ـ مجله تهران اکونومیست سالانه، ویژهنامه، 1/1/43، ص 36 و 33.
[28]ـ همان، ص 212.
