دوشنبه 15 مهر 1342 / 18 جمادی‌الاول 1383 / 7 اکتبر 1963
8 بازدید
ملاقات مأمور ساواک شمیرانات با آیت‌الله خمینی
مأمور ساواک شمیرانات از ملاقات امروز خود و یک مأمور دیگر بنام نشاط با آیت‌الله خمینی در محل حصر ایشان خبر داد. به گزارش این مأمور در ابتدای این دیدار، نشاط، عذرخواهی رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور را از اینکه نتوانسته به دیدار آیت‌الله برسد به اطلاع وی رساند و گفت بدستور ایشان ما خدمت رسیده‌ایم تا اگر جناب‌عالی مطلبی دارید به ما بفرمایید تا نسبت به آن اقدام شود. آیت‌الله خمینی در جواب گفت من هیچ مطلب و درخواستی برای خودم ندارم، فقط مطالبی است برای مصلحت کشور که مایل بودم به عرض محمدرضا پهلوی برسد و چون برای این کار می‌خواهم واسطه کمتر باشد مطالب خود را به تیمسار پاکروان – اگر تشریف بیاورند – خواهم گفت. پس از آن نشاط دو مورد از پیغام‌های ریاست ساواک را به عرض آیت‌الله رساند و ایشان در جواب، مطالبی فرمود.[1]
بازگرداندن علمای مهاجر از تهران به قم و مشهد
مهاجرت علما و مراجع تقلید قم، مشهد و شهرستان‌ها به تهران که متعاقب بازداشت آیت‌الله خمینی در 15 خرداد 1342 انجام گرفت، امروز پس از سه ماه به دستور ساواک و شهربانی پایان یافت و علما ناگزیر به بازگشت شدند. برخی مراجع همچون آیت‌الله سیدکاظم شریعتمداری، آیت‌الله سیدشهاب‌الدین مرعشی‌نجفی و آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی هم تحت‌الحفظ به قم و مشهد بازگردانده شدند. آنان در طی چهارده ماه اقامت در تهران چندین ملاقات با مقامات کشوری انجام دادند؛ اما این مذاکرات نتیجه‌ای در بر نداشت.[2]
بازگرداندن آیت‌الله میلانی به مشهد
آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی به اتفاق سیدصدرالدین جزایری و سیدفخرالدین جزایری و سه نفر خانم از خیابان امیریه کوچه حکیم منزل پورقدیری ساعت 6:30 صبح به وسیله ماشین سواری به فرودگاه مهرآباد تهران منتقل و ساعت 7:45 صبح با هواپیما به مشهد بازگردانده شد. بر پایه گزارش مأمور ساواک، خبر حرکت آیت‌الله میلانی بلافاصله به مرکز مشهد انتقال داده شد تا ترتیبی اتخاذ شود که آیت‌الله بدون مستقبل بلافاصله به منزلش رسانده شود.[3]
انتشار اعلامیه آیت‌الله میلانی پس از ورود به مشهد
به گزارش مأمور ساواک آیت‌الله میلانی ساعت 10:30 به قصد زیارت به حرم امام رضا (ع) رفت و عده زیادی از مردم از جمله طلاب و بازاریان که جمعیتی بیش از دو هزار نفر را بالغ می‌شد با تعجب بسیار ورود ایشان را به مشهد خوشامد می‌گفتند ولی آیت‌الله میلانی خیلی عصبانی به نظر می‌رسید و در جواب این سؤال شیخ محمد محدث که چرا قبلاً ورودش را اعلام نکرده گفت که من خودم هم نمی‌دانستم. در منزل نشسته بودم که آمدند و گفتند می‌خواهیم شما را به زندان ببریم ولی موقعی که به فرودگاه رسیدیم، فهمیدیم قضیه از چه قرار است. از ایشان سؤال شد آیت‌الله قمی و آیت‌الله مرعشی و آیت‌الله شریعتمداری چه وضعی دارند؛ جواب داد بد نیستند. مرعشی و شریعتمداری به قم رفتند و قمی هم تا چند روز دیگر ممکن است بیاید.[4]
آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی پس از ورودِ تحت‌الحفظ به مشهد، اعلامیه‌ای خطاب به ملت مسلمان ایران منتشر ساخت و در آغاز آن به گرفتار شدن و زندان شدن خود و ناموفق بودنش از دیدار با آیات خمینی و قمی خبر داد و نوشت: «ملت مسلمان ایران همان‌طور که اطلاع دارید پس از آنکه متولیان ظلم و جنایت بر خلاف تمام قوانین انسانی خانه‌ام را در تهران محاصره کردند و مرا در خانه زندانی ساختند؛ روز هجدهم این ماه به طور ناگهانی مجبورم نمودند تا تهران را ترک کنم و حتی یک روز مهلت توقف ندادند تا با زندانیان حکومت جور حضرت مستطاب آیت‌الله خمینی و آیت‌الله قمی ملاقات و تودیع نمایم و اجبارم نمودند به مشهد مقدس مراجعت کنم. گمان می‌کنند با مراجعت کسانی که مهاجر فی سبیل‌الله بوده و به تهران آمده بودند؛ فتوری در مبارزة شما ملت مسلمان پیدا خواهد شد که با اتکاء به قدرت‌های غیرقانونی ما را مجبور به حرکت ساختند. (و کل یعمل علی شاکلته)» وی سپس با اشاره به اینکه مبارزه‌ای که علیه رژیم آغاز شده مبارزه‌ای اصولی و طبق وظیفة شرعی است نوشت: «همان‌طور که مکرر اعلام داشته و اکنون نیز تکرار می‌کنم؛ مبارزه موجود در سطحی قرار ندارد که بتوان آن را عقیم نمود و یا با دور و نزدیک کردن افراد، فتوری در آن ایجاد کرد. ملتی کارد به استخوان رسیده بر اثر فشار ظلم و بیدادگری هیئت حاکمة خود؛ و با ایمان به صحت راهی که می‌رود مبارزه را علیه حکومت فعلی شروع کرده و تا رسیدن به مقصود و ایجاد یک حکومت مشروع و قانونی، طبق وظیفة شرعی از پای نخواهد نشست». آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی با خطاب قرار دادن ملت مسلمان، با اشاره به تلاش‌های علما و مراجع در تهران از نتایج آن چنین نوشت: «من در این سفر آنچه توانستم نصیحت کردم و خیرخواهی نمودم و همه روز تذکر دادم که ظلم قابل دوام نیست، آدمکشی و پرونده‌سازی بقا ندارد؛ مکرراً گفتم ملت بیچاره و ستم‌کشیدة ایران با کسی سر جنگ ندارد، او می‌خواهد بیش از این به حقوق فردی و اجتماعی‌اش تجاوز نشود. خواسته او یک خواسته انسانی و مشروع است. تا هنوز انفجاری پیدا نشده و راه اصلاحی باقی است، حق مردم را به مردم واگذار کنید و حکومت ملت را به خودش بسپارید و با آنکه حجت خدا را بر آنها تمام کردم، نصیحت و موعظت، جز ادامه فشار و ظلم حاصل دیگری نداشت و با خدای خود می‌گویم «انی کلما دعوتهم لتغفرلهم جعلوا اصابعهم فی آذانهم و استغشوا ثیابهم و اصروا و استکبروا استکباراً» ملت مسلمان: در این راه موافق از مخالف و مؤمن از منافق شناخته شد و خداوند حجت خود را بر عموم تمام ساخت «لیهلک من هلک عن بینه و یحی من حی عن بینه» و من با توجه به اوضاع گذشته و حال یادآور می‌شوم و تأکید می‌کنم که افراد مؤمن و مسلمان؛ برای نیل به مقصود قبل از هر چیز به تأسیس و ورود در تشکیل وحدت اجتماعی و مذهبی نیاز دارند تا نیروی ایشان را از تفرقه و زوال محافظت کند که «یدالله مع الجماعه» البته ممکن است اختلافاتی جزئی خدای نخواسته پیدا شود، ولی باید توجه داشت تا هدف مشترک است راه نیز مشترک خواهد بود «ولا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم» یقین بدانید که دشمنان ملت اسلام از هر خلاف و تفرقه‌ای سوءاستفاده خواهند کرد. همان طور که در جریان تحریم انتخابات ملاحظه شد، فقط در سایة وحدت و اتفاق بود که غیرقانونی بودن مجلس و انتصابی بودن افراد آشکار گردید». آیت‌الله سیدمحمدهادی میلانی در پایان اعلامیة خود از همه علما و وعاظ و خطبا و مبارزانی که هر یک به نوعی سهمی در مبارزه دارند چنین تشکر کرد: «در خاتمه اینجانب از طرف صاحب شریعت علیه الصلوه والسلام از تمام کسانی که در این میدان، شهامت به خرج داده و فداکاری نموده‌اند از روحانیون عالی مقامی که به تهران مهاجرت فرمودند، از علمای بزرگ و رجال اسلامی که در خارج مملکت ما را یاری می‌کنند، از علمایی که در مرکز مملکت و در استان‌های دیگر با بیان حقیقت در مقابل ظلم مقاومت می‌نمایند، از خطبا و وعاظ محترمی که با به خطر انداختن خود وظیفه مقدس امر به معروف و نهی از منکر را انجام می‌دهند، از رجال و شخصیاتی که در راه مبارزه علیه ظلم در زندان‌ها به سر می‌برند، از مسلمان‌هایی که در زندان‌ها به جرم اظهار حق شکنجه می‌بینند و بالاخره از هر مسلمان و مؤمنی که در راه دفاع از مصالح امت اسلامی قدمی برمی‌دارد و رنجی تحمل می‌کند، تشکر و تقدیر می‌نمایم و از خدای بزرگ برای عموم نصرت و توفیق می‌طلبم. امید است با توجه به عنایت حضرت بقیه‌الله ارواحنا له الفداء ملت مسلمان هر چه زودتر موفق و منصور گردد. و ما توفیقی الا بالله علیه توکلت و والیه انیب». [5]
سفر عده‌ای از علما به دماوند
به دنبال باز گردانده شدن علما به زادگاه‌هایشان، آیت‌الله آخوند ملاعلی معصومی همدانی و آیت‌الله حاج‌آقا روح‌الله کمالوند و آیت‌الله حاج‌آقا مرتضی حائری به همراه آقا نجفی شهرستانی راهی دماوند شده و مهمان حجت‌الاسلام حاج‌آقا جمال مجد، از روحانیون دماوند شدند.[6]
بازگرداندن آیت‌الله مرعشی نجفی به قم
به گزارش مأمور ساواک، ساعت 5 صبح آیت‌الله مرعشی نجفی به همراه یک معمم که گویا فرزندش بوده با اتومبیل کرایه به همراهی سه نفر گارد ساواک به سوی قم حرکت کرد و ساعت 7:30 وارد قم شد و تا ساعت 10 صبح به علت کسالت با کسی ملاقات نکرد؛ اما بعد از آن عده‌ای از طلاب با ایشان دیدار کردند. بر پایه همین گزارش، مقارن ساعت 13 نیز آیت‌الله شریعتمداری در حالی که سه اتومبیل سواری وی را بدرقه می‌کردند به طور غیرمحسوس وارد قم گردید.[7]
تشریح اتهامات آیت‌الله طالقانی و چند زندانی دیگر
حسن پاکروان رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور، در نامه‌ای به ریاست اداره دادرسی ارتش (دادستانی) پرونده‌های اتهامی و اوراق بازجویی آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، پرویز عدالت‌منش، محمدحسن علایی‌طالقانی و کریم گودرزی را که متهم به اقدام علیه امنیت داخل کشور بوده به استناد ماده 5 فرمانداری نظامی در زندان قصر زندانی هستند برای صدور قرار مقتضی به اداره دادرسی ارتش (دادستانی) فرستاد. اتهام این چهار نفر در این نامه چنین گزارش شده است:
«1- سیدمحمود فرزند مرحوم حاج سیدابوالحسن، شهرت علایی‌طالقانی، متولد 1284، شغل واعظ و مدرس مدرسه سپهسالار، ساکن شمیران خیابان جعفرآباد کوچه رزم‌آرا، دارای عیال و اولاد، مذهب اسلام، فاقد پیشینه کیفری، دارای سابقه قبلی بازداشت – متهم به اقدام علیه امنیت داخلی کشور و تحریک و تحریص مردم به شورش ـ انتشار اعلامیه‌ای به منظور ایجاد تزلزل در صمیمیت افسران، درجه‌داران و افراد نیروی انتظامی و تشویق آنان به سرپیچی از اوامر مافوق که فتوکپی پیش‌نویس اعلامیه مذکور به خط متهم که بوسیله عوامل وی در شیراز پلی‌کپی و در تهران پخش و تعدادی از آن به وسیله پست جهت افسران ارسال شده در پرونده وی موجود و پرویز عدالت‌منش، خواهرزاده متهم که یکی از افراد ذی‌مدخل در انتشار این اعلامیه می‌باشد مراتب را کتباً در پرونده مربوطه اعتراف نموده است. ضمناً فتوکپی صورت اسامی تنظیمی تعدادی از افسرانی که برای آنان اعلامیه ارسال شده به خط ناصر آل‌ابراهیم، همشیره‌زاده دیگر متهم و نمونه اعلامیه پلی‌کپی شده مذکور نیز در پرونده نامبرده موجود است. همچنین به دستور مشارالیه به منظور تحریص مردم به قیام علیه رژیم مشروطه سلطنتی، خطبه حضرت امام حسین (ع) قبل از ورود به کربلا به صورت تحریف شده‌ای چاپ و انتشار یافته که فتوکپی نسخه اصلی خطبه با تصحیحاتی به خط متهم و نمونه‌هایی از اعلامیه‌های منتشره در پرونده مربوطه مضبوط است.
2- پرویز فرزند علی‌اکبر، شهرت عدالت‌منش، متولد 1317، شماره شناسنامه 210، صادره از بخش 4 تهران، فاقد شغل معین، ساکن ورامین، مذهب اسلام، فاقد عیال و اولاد. متهم به اقدام علیه امنیت داخلی کشور – فعالیت به منظور تغییر رژیم، تحریص مردم به شورش، شرکت در اغتشاشات روز 15 خرداد، تهیه دینامیت و مواد منفجره جهت تخریب و ایجاد آشوب و بلوا، کوشش به منظور تحصیل اسلحه غیرمجاز برای دست زدن به فعالیت‌های تروریستی، مشارکت در انتشار اعلامیه خطاب به افسران تنظیمی از طرف سیدمحمود علایی‌طالقانی، چاپ و نشر اوراقی در حمایت از حبیب شهبازی و سایر اشرار فارس که فتوکپی دو فقره نامه‌ای که مشارالیه در این باره به پسرخاله خود نوری طالقانی نوشته و همچنین فتوکپی دستور مربوط به ایجاد دمونستراسیون در شیراز در روز عاشورا به عنوان علیرضا دستغیب در پرونده مربوطه به ضمیمه ایفاد می‌شود. توضیح اینکه نامبرده در بازجویی به قسمت اعظم از اتهامات خویش اعتراف نموده است.
3- محمدحسن (معروف به ابوالحسن) فرزند سیدمحمود، شهرت علایی‌طالقانی، متولد 1324، شماره شناسنامه 995، صادره از بخش 4 تهران. شغل دانش‌آموز سال چهارم دبیرستان. ساکن شمیران خیابان جعفرآباد کوچه رزم‌آرا منزل طالقانی، فاقد عیال و اولاد، مذهب اسلام، متهم به اقدام علیه امنیت کشور و خرید دینامیت و مواد منفجره به منظور تخریب و ایجاد آشوب و بلوا، شرکت در اغتشاشات روز 15 خرداد، کوشش جهت کسب اسلحه غیرمجاز و شرکت در انتشار اوراق مضره.
4- کریم فرزند محمد، شهرت گودرزی، متولد 1301، شغل سنگ‌تراش، دارای عیال و اولاد، مذهب مسلمان، ساکن جعفرآباد تجریش کاشی 105 منزل سیدحسین میرفتاحی، متهم به خرید و فروش دینامیت و سایر مواد منفجره به طور غیرمجاز و معاونت در ایجاد بلوا و آشوب که مورد اعتراف متهم قرار گرفته است». [8]
آزادی دو نفر از متهمان حوادث 15 خرداد
دو نفر از کسانی که به اتهام ایجاد بلوا و آشوب و تحریک مردم به جنگ و قتال در روز 15 خرداد در تهران دستگیر شده بودند از این اتهام مبرا و آزاد شدند. این دو نفر ابوالحسن گشت و غلامحسین قدسی نام دارند.[9]
اجتماع دانشجویان در اعتراض به اخذ شهریه
عده‌ای از دانشجویان در اعتراض به اخذ شهریه دانشجویی در مقابل دانشگاه فردوسی مشهد اجتماع کردند.[10]
بازدید ملکه و ولیعهد هلند از آثار تاریخی شیراز
ژولیانا ملکه هلند، برنهارد همسر وی و بئاتریس ولیعهد هلند که در ایران بسر می‌برند، ساعت 11 صبح به همراه محمدرضا پهلوی و فرح دیبا با هواپیمای سلطنتی وارد فرودگاه شیراز شده مورد استقبال مقامات محلی قرار گرفتند. آنان در برنامه بازدید از بناهای تاریخی از تخت‌جمشید، نقش رستم، آرامگاه حافظ و دیگر اماکن تاریخی دیدن کردند. شب را در مجلس شام و شب‌نشینی در پارک سعدی حاضر شدند و آنان شب را در شیراز ماندند.[11]
جلسه هیئت دولت
جلسه هیئت دولت از ساعت 5 بعدازظهر به ریاست اسدالله علم نخست‌وزیر، تشکیل شد و ابتدا موضوع کمک به کشاورزان نقاط خشک کشور مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت، آنگاه تصویب‌نامه مربوط به اوقاف بررسی و تصویب گردید. بر اساس این تصویب‌نامه اداره کل اوقاف می‌تواند با تأیید وزیر فرهنگ، زمین‌های بلامعارض موقوفه غیرمزروعی را برای ایجاد مؤسسات مورد نیاز سازمان‌های دولتی، مؤسسات عام‌المنفعه و خیریه و سازمان‌های فرهنگی و تربیتی و بهداشتی و غیره بدون انجام تشریفات به اجاره واگذار کند.[12]
مصاحبه مطبوعاتی وزیر اقتصاد
علینقی عالیخانی وزیر اقتصاد در مصاحبه مطبوعاتی اقدامات و فعالیت‌های انجام یافته در وزارت اقتصاد را بازتاب داد. وی در آغاز این مصاحبه با اشاره به نقش و اهمیت صادرات در توسعه اقتصادی کشور، از برنامه‌های این وزارتخانه برای توسعه صادرات سخن گفت و افزود برای بالا بردن سطح صادرات و ازدیاد تنوع کالاهای صادراتی و بالا بردن کیفیت کالاهای صادراتی، مؤسسه استاندارد بوجود آمده تا کالاهای صادراتی را به لحاظ کیفی بسنجد. برای تشویق صادرات هم طرح جایزه صادراتی تنظیم شده است. وی سپس از تلاش این وزارتخانه برای تشکیل اتحادیه‌های مختلف، پیدا کردن بازارهای صادراتی، مشکلات مربوط به استخراج سنگ‌های معدنی و برداشت چای سخن گفت و در مجموع، فعالیت‌های وزارتخانه متبوعش را رضایت‌بخش دانست.[13]
جلسه کمیسیون خانه‌سازی
از ساعت 5:30 بعدازظهر، کمیسیون خانه‌سازی با حضور نخست‌وزیر در وزارت دارایی تشکیل جلسه داد. در این جلسه گزارش مربوط به پیشرفت اقدامات خانه‌سازی در کرمان، کرمانشاه، زاهدان و مشهد به اطلاع نخست‌وزیر رسید. بر اساس این گزارش، احداث خانه‌های جدید در این نقاط در آبان ماه آغاز خواهد شد. پس از آن، گزارش مربوط به احداث خانه برای افسران گارد شاهنشاهی و کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی در تهران به اطلاع رسید. در پایان نیز نقشه احداث خانه‌های بنادر جنوب و فرمانداری کل کهگیلویه مطرح شد.[14]
پی‌نوشتها:
[1]- سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد ساواک، ج 12، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص 360 و 359.
[2]- دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج 4، تهران، موسسه خیریه امام رضا، 1377، ص 221 و 219؛ ازغندی، علیرضا و محمد باقر حشمت زاده، حدیث انقلاب، جستارهایی در انقلاب اسلامی ایران، تهران، المهدی، 1377، ص 220.
[3]- آیت‌الله العظمی سیدمحمدهادی میلانی، ج اول، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 384 و 385.
[4]- همان، ص 388، 377.
[5]- همان.
[6]- دوانی، علی، همان، ص 221 و220.
[7]- آیت‌الله مرعشی نجفی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 253، 247.
[8]- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 9، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1387، ص 391 و390.
[9]- همان.
[10]- جلالی، غلامرضا، تقویم تاریخ خراسان از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 189.
[11]- روزنامه بهار ایران، ش 1631، 15/7/1342، ص 2.
[12]- روزنامه اطلاعات، ش 11212، 16/7/1342، ص 16.
[13]- روزنامه پست تهران، ش 3012، 15/7/1342، ص 1 و 2.
[14]- روزنامه کیهان، ش 6064، 16/7/1342، ص 12.
