دوشنبه 15 بهمن 1341 9 رمضان 1382 4 فوریه 1963
12 بازدید
□ عدم پذیرش معذرتخواهی رئیس شهربانی از سوی آیتالله خوانساری
ساواک از برگزاری جلسات محرمانه برخی از علما و روحانیون به رهبری آیتالله خوانساری در چند روز گذشته خبر داد. دربارة جزئیات این جلسه مأموران ساواک اطلاعات بیشتری در دست ندارند. اما گزارشگر ساواک احتمال داده است که مذاکرهکنندگان به منظور اخذ تصمیماتی برای مقابله با دولت تشکیل جلسه میدهند. این گزارشگر در ادامه گزارش خود آورده است که آیتالله خوانساری عذرخواهی رئیس شهربانی کل کشور را درباره حوادث یکی ـ دو روز اول ماه جاری نپذیرفته است.[i]
□ تقاضای ترخیص دستگیرشدگان قم و تهران
آیتالله مرعشی نجفی با تلفن با محمد باهری (معاون نخستوزیر) دربارة وقایع حوادث اخیر گفتوگو کرد و از او خواست که افرادی که در این حوادث در قم دستگیر و به تهران اعزام شدهاند آزاد شوند. باهری هم به او وعده داد که در این باره با مسئولان عالیرتبه مذاکره و نتیجه را اعلام کند.[ii]
□ امور اسناد اصلاحات ارضی خمین
بعدازظهر امروز آیتالله مرتضی پسندیده و محسنی در اداره ثبت اسناد شهرستان خمین، به منظور اجرای امور اسناد و اصلاحات ارضی در آن شهرستان حاضر شدند. اما آن دو به بهانه کهولت سن و ناتوانی جسمی از پذیرش آن خودداری کردند. بنابراین برای یافتن فرد یا افراد دیگری که بتوانند عهدهدار امور اصلاحات ارضی در آن شهرستان باشند اقداماتی آغاز شد.[iii]
□ «انقلاب سفید»
محمدرضا پهلوی در یک مصاحبه مطبوعاتی با وب مکینلی، مفسر خبرگزاری آسوشیتدپرس در امور خاورمیانه، دربارة تحولات اخیر ایران ومنطقه گفتوگو کرد. او در ابتدای گفتگو ضمن آنکه غیرمستقیم تحولات در روزهای اخیر را به ویژه شرکت مردم در رفراندوم را یک انقلاب خواند و آن را «انقلاب سفید» لقب داد، اظهار داشت ایران از میان یک انقلاب بدون خونریزی و قانونی عبور میکند که نظیر آن در جهان مشاهده نشده است.
شاه در این مصاحبه که در کتابخانه کاخ اختصاصی خود انجام گرفت این انقلاب را نه تحمیلی و نه نتیجه فشار از خارج، بلکه یک جنبش و تحول واقعی دانست که در نوع مطلوبترین و ترقیخواهانهترین برنامهها در جهان انجام گرفته است. وی برنامه اصلاحات ارضی و سهیم کردن کارگران را در سود کارخانهها اقداماتی تلقی کرد که امروزه موجب برپا شدن غوغا در ایران شده است. رفراندوم را نه یک رأیگیری و مراجعه به آراء عمومی، بلکه یک «جنبش و شادمانی ملی» توصیف نمود که هرگز از خاطره ملت ایران محو نخواهد شد.
محمدرضا پهلوی با اشاره به اینکه وضعیت کنونی کشور یک فرصت تاریخی است، بر این نکته تأکید نمود که حتی بدترین دشمنان ما به واقعی بودن رفراندوم و رأیگیری معترفاند؛ طوری که مطلقاً فشاری اعمال نشد و اخذ آراء ساختگی نبود. وی گذرا و در اظهاراتی از اصلاحات در حال اجرا سخن گفت که در غیاب مجلس شورای ملی اجرای آنها از طریق فرامینی که خود صادر میکند صورت میپذیرد. در این هنگام اظهار کرد: «تصویب این برنامه توسط پارلمان که قرار است در تابستان [سال دیگر] انتخابات آن برگزار شود لزومی نخواهد داشت. زیرا چه کسی پارلمان را انتخاب میکند؟ مسلماً مردم. در ادامه مصاحبه شاه وجود اختلاف را دربارة اصلاحات ارضی شایعهای بیش ندانست و با اشاره به این که وظایف و مناسبات هر طبقه (اعم از مالک، کشاورز و دهقان، به غیر از خردهمالک و کارگران روزمزد روستایی)، به طور وضوح و روشن تعیین شده است افزود که طبیعتاً اختلافی هم پیش نخواهد آمد.
شاه در بخش دیگری از گفتوگویش به فعالیت و خطر کمونیسم در ایران پرداخت و با اشاره به اینکه خطر آن در ایران کاهش یافته و تنها راه نفوذ کمونیزم فعالیتهای خرابکارانه است تصریح نمود که کمونیزم «دیگر خطری را متوجه امنیت ملی نمیکند. زیرا اهمیت خود را از دست داده است». در این هنگام مکینلی از او پرسید که آیا روابط ایران و شوروی اخیراً بهبود نیافته است؟ او هم در حالی که لبخند میزد پاسخ داد: «روسها میگویند که با کمونیستهای ایران هیچگونه ارتباطی ندارند». سپس به کمکهای آمریکا به ایران پرداخت و سخن برخی از محافل را مبتنی بر کمکهای یک میلیارد و پانصد میلیون دلاری آمریکا برای مبارزه با کمونیزم در ایران رد کرد. هرچند از ابراز تشکر از کمکهای آمریکا به ایران هم نتوانست خودداری نماید. وی افزود که کشور ما نیاز فوری به سرمایه خارجی دارد که به صورت وامهای درازمدت باید در اختیار مؤسسات ایرانی گذارده شود. شاه به آخرین سفرش به ایالات متحده آمریکا اشاره کرد و با یادآوری این نکته که شاهنشاهی در ایران با ناراحتیهای فراوانی توأم است. ادامه داد که هنوز این ناراحتیها و مشکلات وجود دارد. درباره این مطلب مکینلی پرسید آیا گاهی آرزو میکند که نقش دیگری را غیر از پادشاهی در کشور به عهده بگیرد یا نه؟ محمدرضا پهلوی در پاسخ به سؤال او به شدت خندید و در جواب او گفت: من اکنون به این وضع عادت کردهام و این طبیعت دوم من است. ولی گاهی هم راجع به فرزندم فکر میکنم».[iv]
□ فرمان شاه برای اصلاح قانون انتخابات
برای اصلاح قانون انتخابات، محمدرضا پهلوی فرمان زیر را صادر کرد: «نظر به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسی مقرر میداریم: مادة اول ـ لایحه اصلاحی قانون انتخابات که بر اساس اصل بیست و ششم قانون اساسی و با تصویب ملی استقرار و قطعیت یافته و منضم به این دستخط است به موقع اجرا گذارده شود. ماده دوم، هیئت دولت مأمور اجرای این قانون میباشد. به تاریخ پانزدهم بهمن ماه یکهزار و سیصد و چهل و یک شمسی».[v] با صدور این فرمان دولت موظف به اجرای لوایح ششگانه شد.
□ مصوبات جلسه هیئت دولت
جلسه هیئت دولت به ریاست اسدالله علم در کاخ نخستوزیری تشکیل شد. این جلسه از ساعت 16:30 تا 19 ادامه یافت که مهمترین موضوعاتی که در این جلسه مطرح شد و به تصویب رسید؛ عبارتند از: 1ـ صدور تصویبنامه مبادلات مرزی به منظور تأمین آسایش مرزنشینان و ساکنان بنادر جنوب؛[vi] 2ـ تصویب اساسنامه تازه بانک کشاورزی که از این پس «بانک اعتبارات روستایی» نامیده خواهد شد. سرمایة این بانک با افزایش قابل توجهی به ده میلیارد ریال رسیده است؛ 3ـ بررسی اساسنامه کارخانههای دولتی که قرار است سهام آن به مالکان واگذار شود.[vii]
□ ممانعت دولت از ورود روزنامههای خارجی
برخی از محافل خبری اعلام کردند که هیئت وزیران تصویبنامهای صادر نمود که به موجب آن، پس از این ورود کلیه روزنامههای خارجی به داخل کشور ممنوع خواهد شد. منابع رسمی این خبر را تأیید نمیکنند اما پیداست که این مصوبه شامل آن دسته از جراید و روزنامههایی خواهد بود که از رژیم ایران انتقاد نموده و رفتار دولت و حکومت را در چند ماهه اخیر رضایتبخش ارزیابی نکردهاند. گفته میشود که این دسته از نشریهها تظاهرات دانشجویان را در اروپا و آمریکا دال بر مخالفت آنان با سیاست شاه میدانند.[viii]
□ مصاحبه تلویزیونی مدیرعامل سازمان کاره
گوفیو (مدیرعامل سازمان کاره) امشب در یک مصاحبه تلویزیونی شرکت جست. گوفیو مواد غذایی توزیع شده را در ایران، هدیه دولت آمریکا و مردم آن کشور دانست که از سوی مؤسسه کاره ارسال میشود. به گفته او در دو سال گذشته دو میلیون نفر از مردم ایران از مواد غذایی کاره به ارزش 27 میلیون دلار استفاده کردهاند که این کار با همکاری نزدیک جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران انجام گرفته است.[ix]
□ سرمایهگذاری شرکت نفت ایتالیا در ایران
در پی مسافرت هشت روزه مارچلو بولدرینی به ایران و پس از مذاکره با مقامات ایرانی (مدیرعامل شرکت نفت ایتالیا ـ انی) وی موافقت کرد که به موجب قرارداد نفتی ایران و کنسرسیوم شرکت ایتالیایی اجیپ میزاریا در حدود صد میلیون تومان به عنوان پشتوانه اجرای عملیات نفتی خود در حوزة قرارداد نفت در ایران سرمایهگذاری کند. مقدمات تسلیم اعتبار مزبور فراهم شده است و احتمالاً در آینده نزدیک در اختیار شرکت ملی نفت ایران قرار خواهد گرفت.[x]
□ دو روش سهیم شدن کارگران در سود کارخانهها
عطاءالله خسروانی (وزیر کار و امور اجتماعی) در مصاحبهای به قانون سهیم شدن کارگران در سود کارخانهها و کارگاهها پرداخت و نحوة اجرای آن را در دو مرحله دانست. در مرحلة نخست پس از آنکه شمول و تاریخ اجرای قانون در مورد هر کارگاه به وسیله کمیسیون مندرج در ماده قانون تعیین شد کارگر و کارفرما فرصت دارند که با توجه به وضعیت کار و مقتضیات مخصوص یک صنعت، روشی انتخاب و اختیار نمایند که ضمن افزایش درآمد نیروی کار بهرهبخشی بیشتر سرمایه را تضمین نماید. او این مرحله را اختیاری دانست که هیچ یک از مسئولان دولتی در آن مستقیماً مداخلهای نخواهند داشت. مرحلة دوم که خسروانی از آن به عنوان مرحله «الزامی» یاد کرد. دربارة آن دسته از کارخانههاست که میان کارگر و کارفرمای آنها توافقی به دست نیامده است و قانونگذار (دولت) وارد کار میشود؛ به این صورت که اگر اجباراً کارگر و کارفرما ملزم به قبول روش خاص شدند با گذشت زمان ضمن کسب تجربه و برقراری حسن رابطه نتایج محسوسی از روش متخذه عائد نگردید، میتوانند با هم مذاکره و توافق کنند که مطابق با شرایط کار و مقتضیات صنعت روشی مناسب را در پیش بگیرند، به موقع اجرا بگذارند.[xi]
□ کمیسیون عالی سهیم کردن کارگران در منافع کارخانهها
وزارت کار و امور اجتماعی اطلاعیهای درباره تشکیل کمیسیون خاص سهیم کردن کارگران در منافع کارخانهها انتشار داد. به گفته وزیر کار در این اطلاعیه از کلیه سرپرستان و رؤسای ادارههای کار و خدمات اجتماعی استانها و شهرستانها خواسته شده است که روز 20 ماه جاری در تهران اجتماع و موضوعات رفع مشکلات مربوط به مخالفت برخی از کارفرمایان، تطبیق پیماننامههای دستهجمعی با مقررات مملکتی و تأمین احتیاجات ضروری کارگران و دستگاههای کارگری دولتی را بررسی کنند. مذاکره برای رفع مشکلات مخالفت برخی از کارفرمایان، تطبیق پیماننامههای دستهجمعی با مقررات مملکتی و تأمین احتیاجات ضروری کارگران دستگاههای کارگری دولتی از جمله موضوعاتی است که با حضور افراد دعوت شده بررسی خواهد شد. بر اساس گفتة وزیر کار و خدمات اجتماعی مقدمات تشکیل کمیسیون عالی فراهم شده است. این کمیسیون شمول و تاریخ اجرای قانون یاد شده را در مورد کارگاههای تولیدی و صنعتی تعیین و اعلام میکند. بلافاصله پس از تکمیل قانون آموزشی قانون سیهم کردن کارگران در منافع کارگاهها این قانون به کارکنان به موقع اجرا گذاشته خواهد شد.[xii]
□ کلیات آییننامه انتخابات
فرهودی، معاون پارلمانی وزارت کشور، در گفتوگویی با خبرنگار روزنامه پست تهران از فعالیت کمیسیونی خبر داد که با حضور وزیر کشور تشکیل شده است و اعضای آن چگونگی استفاده از کارت الکترال در انتخابات آینده مجلس شورای ملی را بررسی میکنند. این کمیسیون کلیات آییننامه انتخابات را که به موجب آن در انتخابات آینده رأیدهندگان با کارت الکترال رأی خواهند داد و نیز چگونگی اجرای آن را تهیه کرده است. وزارت کشور پس از پایان کار تدوین این آییننامه، عین کارت الکترال و متن آییننامه را منتشر خواهد ساخت. معاون وزیر کشور در ادامه افزود که یکایک لوایح ششگانهای که به توشیح شاه رسیده است، به صورت قانون به دولت ابلاغ میشود. وی درباره چگونگی شرکت زنان در انتخابات نیز گفت که در قانون انتخابات قبلی تغییری داده شده و «چنانچه بخواهند به زنان نیز حق رأی بدهند باید آییننامه جدیدی برای این منظور تهیه کنند و چون شرکت زنان مسئله جدیدی است در این باره مطالعات کافی لازم است».[xiii]
□ جلسه منزل سیدضیاءالدین طباطبایی
در ساعت 17 حدود بیست نفر از طبقات مختلف که در میان آنها هادی تاجبخش (معاون اسبق وزارت کشاورزی)، گرانمایه (کارشناس وزارت دادگستری) هم دیده میشد در منزل سیدضیاءالدین طباطبایی گردهم آمدند و درباره برخی از مسائل مهم جاری کشور گفتوگو کردند. در ابتدای این جلسه تاجبخش ضمن انتقاد از نحوة اجرای اصلاحات ارضی گفت که با تقسیم زمینها، خردهمالکین از بین خواهند رفت. طباطبایی در مقام پاسخ به انتقاد وی برآمد و اظهار کرد: «وقتی مالک آذربایجانی یا مالکان دیگر فقط اسم ملک خود را میدانند و عایدی آن را میخواهند و بر زمین و زارع توجهی ندارند باید تقسیم اراضی انجام میشد و اگر زارعین فعلی هم خوب عمل نکنند بدیهی است اقدام دیگری نیز علیه آنها به عمل خواهد آمد». او درباره خردهمالکان هم گفت که دولت خود متوجه اجحاف در حق آنها شده و مشغول اصلاح و برطرف کردن مشکلات است.
سیدضیاء در ادامه جلسه به موضوع شرکتهای تعاونی روستایی که ماه پیش کنگره ویژهای برای آنها در تهران برگزار شد پرداخت و گفت که این شرکتها نتیجه مطلوبی برای زارع نخواهد داشت. وی در بیان دلیل این گفتهاش توضیح داد که وقتی کشاورز خود سواد ندارد و یک جوان بیتجربه شهری ادارة امور او را به عهده و مبالغ زیادی هم به عنوان حقوق از درآمد زارع میگیرد، دیگر نتیجهای جز تهیدستی کشاورز نخواهد داشت.[xiv]
□ تجدیدنظر کشورهای عربی در روابط با ایران
نمایندگان هفت کشور عربی که در کنفرانس کارشناسان فلسطین در قاهره (مصر) شرکت دارند به یکدیگر سفارش کردند که با توجه به گسترش روزافزون همکاریهای ایران و اسرائیل، کشورهای عربی در روابط خود با ایران تجدیدنظر کنند. نام کشورهای عربی که نمایندگان آنها بر این نکته تأکید کردند، تاکنون منابع خبری و سیاسی فاش نکردهاند، اما گفته میشود که تونس، الجزایر، سودان، کویت، لیبی، مراکش، لبنان، اردن، عربستان سعودی، عراق و سوریه کشورهایی هستند که نمایندگانشان را برای شرکت در آن کنفرانس به مصر اعزام کردهاند. در این میان دو کشور جمهوری متحد عربی و یمن از شرکت در این کنفرانس خودداری کردهاند. خبرها حاکی از آن است که نمایندگان همان کشورها اعلام کردند برای مقابله با فعالیتهای اسرائیل در ترکیه، کشورهای عربی باید روابط اقتصادی و فرهنگی را با ترکیه گسترش دهند. افزون بر این تصمیم گرفتند که نمایندگان آنها در سازمان ملل بکوشند که «کارل وان هورن (رئیس کمیسینن نظارت بر آتشبس بین اعراب و اسرائیل»، در سمت خود باقی بماند.[xv]
پینوشتها:
[i]. آیتالله سیداحمد خوانساری به روایت اسناد، به کوشش عبدالله متولی، تهران، مرکز بررسی اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 28 و 79.
[ii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 495.
[iii]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیتالله پسندیده، ج 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 1.
[iv]. روزنامه اطلاعات، ش 11016، 15 بهمن 1341، ص 1 و 4؛ روزنامه کیهان، ش 5868، 15 بهمن 1341، ص 1و 11.
[v]. ایران و انقلاب شاه و ملت ششم بهمن ماه 2536، (تهران)، اداره کل انتشارات وزارت اطلاعات و جهانگردی، بی تا، ص 87.
[vi]. ماهنامه بانک مرکزی ایران، ش 17، بهمن 1341، ص 583 و 585؛ روزنامه اطلاعات، ش 11017، 16 بهمن 1341، ص 1و 13.
[vii]. روزنامه پست تهران، ش 2841، 16 بهمن 1341، ص 4.
[viii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 262، 16 بهمن 1341، ص 7.
[ix]. مجله پهلوینامه، ش 3، اسفند 1341، ص 19 و 20.
[x]. روزنامه مرد مبارز، ش 707، 16 بهمن 1341، ص 4.
[xi]. روزنامه اطلاعات، ش 11016، 15 بهمن 1341)، ص 1 و 13.
[xii]. روزنامه پست تهران، ش 2840، 15 بهمن 1341، ص 4؛ روزنامه کیهان، ش 5868، 15 بهمن 1341، ص 1 و 9.
[xiii]. روزنامه پست تهران، ش 2840، 15 بهمن 1341، ص 1؛ روزنامه اطلاعات، ش 11016، 15 بهمن 1341، ص 16.
[xiv]. رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج 7: سیدضیاء طباطبایی، تهران،مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 275 و 276.
[xv]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 262، 16 بهمن 1341، ص 12.
