چهارشنبه 4 اردیبهشت 1342 / 29 ذیقعده 1382 / 24 آوریل 1963
6 بازدید
± شناسایی فعالان مذهبی بازار از سوی ساواک
در آستانة ماه محرم، ساواک به شناسایی فعالان بازار پرداخته، گزارش داده است که: «در بازار، کسبه براى عزادارى در ماه محرم پول جمعآورى میکنند و قرار است در ایام تاسوعا و عاشورا، در مسجد شاه و بقیة روزها در نقاط مختلف بازار، مراسم عزادارى بهعمل آید. کسانی که زیاد در این موضوع فعالیت دارند، آقایان: حاج محمود میرفندرسکى و قدیریان میباشند که در بازار مسجد جامع، مغازة عطارى دارند که ضمناً با روحانیون قم نیز تماس دارند».[1]
± پشتیبانی علمای نجف از مراجع قم
امروز برخی علمای حوزة علمیة نجف در تلگراف برای مراجع قم از آنان حمایت کردند.
«حضرت آیتالله گلپایگانى دامت برکاته، حضرت آیتالله خمینى دامت برکاته و حضرت آیتالله شریعتمدارى دامت برکاته! حوزة علمیة نجف اشرف از خدمات دینى آن جناب کمال قدردانى داشته و پشتیبان است».[2]
± استقبال بازاریان تبریز از آیتالله قاضی
امروز آیتالله قاضی طباطبایی در میان استقبال گستردة مردم، وارد تبریز شد. ساواک تبریز، لیست بازاریان شرکتکننده در استقبال از آیتالله قاضی را به مرکز ارسال کرد.[3]
±حمایت شاه از جهانشاه صالح برای ریاست دانشگاه تهران
محمدرضا پهلوی از انتخاب جهانشاه صالح به ریاست دانشگاه تهران، حمایت میکند. این مطلب را علیپاشا صالح، برادر جهانشاه در دیدار با مشاور سیاسی سفارت آمریکا در تهران عنوان کرد. گزارش سفارت آمریکا حاکی است که دکتر جهانشاه صالح قرار بود که رئیس بعدی دانشگاه تهران شود، هرچند علیپاشا به برادرش توصیه کرده بود که این پست را نگیرد ولی دکتر صالح این مقام را میخواست و حس میکرد که کارش را به خوبی میتواند انجام دهد. علیپاشا به او اخطار کرده بود که در میان گروههای مختلف در دانشگاه، دکتر صالح خیلی نزدیک به شاه معرفی شده و در نتیجه در معرض حملات (منجمله خشونت) قرار میگیرد. این گزارش به نقل از علیپاشا میافزاید که یکی از رقبای مقام ریاست دانشگاه (ظاهراً دکتر عدل) به او گفته بود که شاه وی را خواست و اظهار داشت که هر چند نمیخواهد در انتخاب رئیس جدید مداخله کند، ولی شخصاً احساس میکند که دکتر صالح واجد شرایطترین فرد میباشد و البته اگر هم دیگر رقبا (سیاسی و عدل) رأیی بیاورند، وی (شاه) مایل است که ببیند صالح انتخاب میشود. بنا به گفتة علیپاشا، دکتر جهانشاه صالح چند هفته پیش با برادر دیگرش اللهیار صالح در سلول وی ملاقات کرده بود و اللهیار به طور عاجزانه از او تقاضا کرده بود تا با قدرت و نفوذی که او (جهانشاه) دارد، برای آزاد کردن دانشجویان مداخله نماید. اللهیار گفت که اگر قرار است کسی تنبیه شود، بایستی که خود وی (اللهیار) باشد. دکتر جهانشاه صالح سپس به دیدار علم رفت و شفاعت او در سرعت بخشیدن به آزادی دانشجویان زندانی، مؤثر بود. علیپاشا گفت که دولت عملاً تلاشهایی برای آزادی دانشجویان، به مجردی که مراحل اداری از قبیل تعیین جرایم طی شوند، انجام میداده است.[4]
± جشن پایان تحصیلی افسران دانشگاه نظامی
صبح امروز مراسم جشن پایان تحصیلی افسران دانشگاه نظامی و سپاهیان دانش، در حضور شاه در پادگان سلطنتآباد برگزار شد و طی آن، شاه از واحدهای دانشگاه نظامی و سپاه دانش و مراکز مختلف آموزشی سان دید.[5]
± کمبود منابع مالی دولت
کمبود منابع مالی دولت، شرکت ملی نفت را از دریافت سهم قانونی خود از عواید نفت منصرف کرد. به گفتة عبدالله انتظام، رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی نفت طبق قانون مجاز است 12و نیم درصد از کل درآمد نفت را برای توسعة فعالیتهای خود و ایجاد تأسیسات تازه و سرمایهگذاریها دریافت کند ولی از چند سال پیش به سبب مضیقه مالی دولت، فقط قسمتی از این وجوه به شرکت پرداخت شده و بالنتیجه شرکت ملی نفت، مبالغی به صندوق بازنشستگی بدهکار شد. وی افزود: «در سال جاری، شرکت ملی نفت تصمیم گرفت از دریافت سهم قانونی خود به کلی صرفنظر کند و ترتیبی اتخاذ گردیده است این شرکت از این به بعد، به صورت مؤسسهای کاملاً تجارتی اداره شود و کلیة اعتبارات لازم برای اجرای طرحها و سرمایهگذاریها را از محل درآمد خود و با تحصیل اعتبار تأمین نماید که البته این عمل در نتیجة تلاش و کوشش دستگاههای مختلف شرکت ملی نفت و ابتکاراتی که در سالهای اخیر بهکار رفته است، امکانپذیر گردیده است. انتظام در مورد کسب اعتبارات خارجی و بازپرداخت آنها، اظهار داشت شرکت ملی نفت طرحهای خود را طوری تنظیم کرده است که اصول و فرع اعتبارات تحصیل شده را در مدت معقولی از محل عایدات همان طرحها پرداخت کند. به این ترتیب با آنکه شرکت ملی نفت از دولت وجهی دریافت نمیکند، نه تنها از فعالیتهای شرکت کاسته نمیشود بلکه در امور شرکت مرتباً توسعه خواهد داد. این توسعة مجدد به منطقة خاصی از کشور محدود نخواهد بود بلکه در تمام مناطق نفتخیز مانند خلیجفارس و نواحی مرکزی و شمالی و همچنین ناحیة غرب کشور توسعه خواهد یافت. مهمتر آنکه شرکت ملی نفت برای آنکه راساً در بازارهای خارجی وارد شود و محصولات نفتی ایران را مستقیماً به فروش برساند، کوشش میکند».[6]
± فرمان شاه درباره دفن کشتهشدگان نظامی جنوب در منطقة درگیری
در پی کشته شدن شماری از سربازان و درجهداران در درگیری با عشایر جنوب، شاه دستور دفن اجساد نظامیان را در منطقة درگیری صادر کرد. سپهبد آریانا، فرمانده عملیات جنوب نیز در فرمانی به سرهنگ ستاد ناجى نوشت: «به فرمان مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاهى، شهدا را در محل دفن نمایند. این محل باید در مجاورت جاده بوده و در نخستین فرصت بناى آبرومندى براى تجلیل این شهداى راه میهن با ذکر تاریخ و شرح فداکارى آنان برپا شود». وی از ناجی خواست به همة افسران و درجهداران و سربازان، مراتب اندوه عمیقش را ابلاغ کنند. او نوشته است که: «افتخار من به داشتن چنین افسران و درجهداران و سربازان دلیر است و به همة شما و به ارتش شاهنشاهى در عین سربلندى تسلیت میگویم. خود شما بر تأثرتان غلبه کنید و بدانید که براى آینده وظیفهاى بس دشوار خواهید داشت. اگر با این تأثرات اعصاب خود را خرد کنید، در انجام وظایف نظامى باز میمانید. نظر اعلیحضرت همایون شاهنشاهى قطعاً این بوده است که این شهدا متعلق به ملت و ارتش ایران است نه تهران و کرمانشاه و باید در مجاورت محل شهادت به خاک سپرده شوند؛ در ردیف یکم، افسران و درجهداران و ردیف سوم، سربازان را با آیین نظامى به خاک بسپارید. هر چه زودتر این کار را خاتمه دهید و فکر مأموریت آینده باشید». آریانا تأکید کرده که فردا بمباران تنگ گچستان و محل اشرار شروع خواهد شد و هیچ عناصرى از نظامیان نباید در محل حادثه باشند.[7]
± گزارش خبرگزاری فرانسه دربارة اجلاس کمیتة نظامی سنتو در تهران
«مسائلی که ایران آنها را با متحدین خود در میان میگذارد» عنوان مطلبی است که خبرگزاری فرانسه دربارة اجلاس کمیتة نظامی سنتو در تهران، بر روی خروجی خود قرار داده است. در این مطلب آمده که جراید تهران و ناظران خارجی مقیم آن، اینک سخت مراقب دورة اجلاسیة آیندة کمیتة نظامی سنتو هستند که برای نخستین بار در تهران تشکیل میشود. روزنامهها خاطرنشان میسازند که در این دوره، اجلاسیة کشورهای عضو سنتو، حوادث اخیر خاورمیانه را بررسی خواهند کرد و روش خود را در برابر آنها تعیین خواهند نمود. بیشتر مفسران سیاسی ایران در تقاضای تحکیم پیمان سنتو، وحدتنظر دارند. روزنامة پیغام امروز مینویسد آنچه که امروز خاورمیانه را تهدید میکند، کمونیسم نیست زیرا هرگونه اقدام بلوک شرق با عکسالعملهای بینالمللی روبهرو میشود. روزنامة بامشاد اظهار عقیده میکند که در کراچی تصمیمات مهمی دربارة تقویت پایههای اقتصادی کشورهای عضو سنتو اتخاذ میگردد. به نظر مفسر خبرگزاری فرانسه، این دو روزنامه با درستی کامل، منعکسکنندة نظریات کنونی دولت ایران هستند. نزدیکی بغداد و دمشق به قاهره و طرح ایجاد یک فدراسیون عربی، در تهران نگرانیهایی پدید آورده است. همچنین بیم آن میرود که امید بهبود روابط تهران و بغداد که مسائل گوناگون مشترکی مانند مسئلة اکراد و مسئلة نفت در پیش دارند، نتواند در برابر ورود بغداد به دایرة تحت نفوذ ناصر دوام پیدا کند. عامل نگرانی دیگر، بحرین است. در تهران گفته میشود که دولت بریتانیا در نظر دارد به بحرین استقلال دهد، در حالی که ایران همیشه این جزیره را جزء لاینفک خاک خود دانسته و میداند. روزنامة پیغام امروز مینگارد ما نمیتوانیم این نکته را خاطرنشان نسازیم که حفظ و بقای پیمان سنتو، بستگی به سیاستی دارد که در برابر حقوق ـ منافع و پیوندهای ما در خلیجفارس اتخاذ میشود. این خبرگزاری به این نکته هم اشاره کرده که ممکن است ایران به ناچار خاطرنشان سازد، کمک مالی که این دولت به سنتو میدهد، با درآمدش چندان هماهنگی و مطابقتی ندارد و از این رو وجوهی که به سنتو میپردازد، تا اندازهای جلوی کوششهایش را برای توسعه اقتصادی سد میکند و از طرف دیگر، بنا به عقیدة عدة زیادی، اساس نارضاییهای داخلی ایران را هم باید در مشکلات اقتصادی جستوجو کرد.[8]
± اعلام موجودیت جامعة خردهمالکان ایران
جامعة خردهمالکان ایران، عصر امروز موجودیت خود را طی نخستین جلسة عمومی خود، اعلام و تأکید کرد که این جامعه به هیچوجه فعالیت سیاسی ندارد. اساسنامة جامعة خردهمالکان ایران در مدت یک ماه با نظارت و مشورت عدهای از قضات و وکلای دادگستری تهیه شد که در عین حال، خردهمالک هم بودند. دکتر مینویی، مدیرعامل جامعة خردهمالکان ایران دربارة منظور از تأسیس این جامعه گفت: «در فرمایشات ملوکانه اشاره شده است که برای رسیدن به هدفهایی که منتهی به خوشبختی و تعالی کشور میشود، در گذشته چه عواملی برانگیختهاند و چه راههایی پیموده شده تا اینکه منجر به قانون شش مادهای شد و به تصویب ملی رسید. هدف این بوده است که در آیندة نزدیک، بر ملتی حکومت و در سرزمینی سلطنت فرمایند که همة طبقات آن، مرفه و باسواد بوده و از نعمت آزادی واقعی و زندگی مترقی و سعادتمند برخوردار باشند و در بین افراد این ملت کهنسال و نجیب، حتی یک شکم گرسنه و یک تن برهنه هم یافت نشود».
وی تأکید کرد که: «خردهمالکین ایران که همگی افرادی شاهدوست و روشنبین هستند، نباید به تبلیغات دروغ و زهرآگین دشمنان میهن و مغرضین گوش فرا دهند که شایع نمودهاند دولت در نظر دارد خردهمالکین یعنی کشاورزانی را که از قدیم دارای آب و ملک بودهاند و طبقة زحمتکش وطنپرست و ملت واقعی ایران هستند، تضعیف کند، حقوق آنان را پایمال نماید و فکری برای تقویت و کمک و آرامش خیال و امنیت آنان نشده است».[9]
± بیست و چهارمین سال تأسیس رادیو ایران
امروز آغاز بیست و چهارمین سال تأسیس رادیو ایران است. بیست و سه سال پیش در این روز، چهارم اردیبهشتماه 1319 نخستین فرستندة رادیو ایران به دست محمدرضا پهلوی (شاهنشاه امروز ایران) گشایش یافت و از آن ایام تا به حال، رادیو دورانهای بسیار حساسی را گذرانده است و با تلاش و کوشش پیگیر عدة زیادی از خدمتگزاران قدیمی، رادیو به صورت امروزی خود در آمده است. به نوشتة جراید، تحولی که در این چند سال اخیر، بهخصوص در امور رادیویی کشور به وجود آمده است، نه تنها نمیتوان نادیده گرفت بلکه باید گفت که بدون شک در بالا بردن سطح معلومات عمومی و شناساندن هر چه بیشتر کشور کهنسال ایران به جهانیان، تأثیر بسزایی داشته است و هماکنون صدای رادیو ایران در غالب کشورهای جهان شنیده میشود.[10]
±پایان بررسی تشکیلاتی وزارتخانهها و مؤسسات دولتی
کار بررسی و مطالعة تشکیلاتی وزارتخانهها و مؤسسات دولتی، به جز وزارت فرهنگ به پایان رسیده است. به گفتة دکتر گودرزی، معاون نخستوزیر و دبیرکل شورای عالی اداری، این بررسی، مرحلة اول اصلاح امور تشکیلات ادارات را تشکیل میدهد. در این مرحله، تمام تشکیلات و دولتها و نحوة کار آنها در مؤسسات به روی کاغذ آمده است. دومین قسمت، عبارت از تقسیم اراضی و تعیین امور و وظایفی است که هریک از قسمتها باید داشته باشند.[11]
± علت سقوط دولتهای ایران
نخستوزیرهای ایران به علت بحران بودجه و مسائل مالی سقوط میکنند. جی والیز، خبرنگار روزنامة نیویورک تایمز در شمارة امروز این روزنامه، طی مقالهای تحت عنوان «انتخابات در ماه ژوئن آینده در ایران برگزار میشود» نوشته است: «اسدالله علم، نخستوزیر ایران اعلام کرد که انتخابات ایران در ماه ژوئن آینده برگزار خواهد شد و به این ترتیب بعد از دو سال، بار دیگر حکومت پارلمانی در این کشور آغاز خواهد گردید». این خبر، ضمن مصاحبهای اعلام شد که طی آن بودجة جدید 733 میلیون دلاری ایران نیز تشریح شد. به نوشتة این روزنامه، اگرچه در ارقام بودجة جدید ایران میزان هزینههای پیشبینی شده، چهل میلیون دلار بیش از رقم درآمد آن است، اما نخستوزیر ایران اظهار داشت که این کسر بودجه رقم معقولی است و اطمینان داد که وضع مالی ایران در سال جاری بهتر از سال پیش است. در این بودجه نشان داده شده که شاه ایران در نظر دارد بودجة ارتش این کشور را در سطح همان بودجة سال پیش، یعنی 175 میلیون دلار نگه دارد. بههرحال اعلام بودجه و تاریخ تقریبی انتخابات نه تنها تقریباً هیچ هیجان محسوسی را در تهران و ایران بر نینگیخت بلکه برعکس، تحتالشعاع این شایعات قرار گرفت که دولت علم به زودی به علت بحرانی که از اوضاع مالی و موضوع اصلاحات ارضی ناشی میشود، سقوط خواهد کرد. پس از انجام انتخابات، کابینة علم طبق قانون اساسی ایران خود به خود استعفا خواهد کرد. نیویورک تایمز میافزاید: «موضوع انتخابات برای شاه ایران، موضوع قابل تعمقی است. به موجب قانون اساسی ایران باید در این کشور پارلمان وجود داشته باشد اما کشور ایران در ماه مه 1961 [اردیبهشت 1340] پارلمان خود را از دست داد. در آن تاریخ مجلس شورای ملی ایران به علت آنکه نمایندگانش به وسیلة تقلب به پارلمان راه یافته بودند، به فرمان شاه منحل گردید. هنگامی که دکتر امینی زمام امور را به دست گرفت، شاه به او اختیارات کامل داد تا امر اصلاحات را به طور دامنهدار انجام دهد و به همین دلیل، نمایندگان مجلس را نیز به خانههایشان فرستاد تا او با فراغ بال به کارهای اصلاحاتی خود مشغول گردد. اما در بحبوحة روزهایی که دکتر امینی سرگرم کار بود، مخالفان وی سر و صدا به راه انداختند که وی قانون اساسی را نقض کرده و بدون پارلمان و از طریق تصویبنامه، حکومت میکند. بعد از استعفای دکتر امینی، شاه در بهمنماه گذشته، رفراندومی در سرتاسر ایران انجام داد که طی آن، طرح اصلاحات معروف 6 مادهای با اکثریت قریب به اتفاق به تصویب رسید و تمام آتوها از دست مخالفان گرفته شد».[12]
پینوشتها:
[1]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، جلد 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 152.
[2]. اسناد انقلاب اسلامى، ج 3، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374، ص 77.
[3]. نیکبخت، رحیم، زندگی و مبارزات شهید آیتالله قاضی طباطبایی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، 1380، ص453.
[4]. دانشجویان مســلمان پیرو خط امام، اسناد لانه جاسوسى شماره 21، احزاب سیاسی در ایران (2)، تهران، پیام آزادی، بیتا، ص 152 و 3.
[5]. روزنامه کیهان، ش5928، 4 /2/1342، ص 1 و 2.
[6]. همان، ص 1 و 10.
[7]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص 133 و 4.
[8]. بولتن خبرگزارى پارس محرمانه، ش28، 7/2/1342، ص 2 و 3.
[9]. روزنامه کیهان، ش5929، 5/2/1342، ص 1 و 9.
[10]. روزنامه مهرایران، ش 1809، 4/2/1342، ص 8.
[11]. روزنامه اطلاعات، ش 11076، 4/2/1342، ص 8.
[12]. روزنامه پست تهران، ش 2880، 5/2/1342، ص 1 و 7.
