دوشنبه 27 خرداد 1342/ 24 محرم 1383/ 17 ژوئن 1963
1 بازدید
± سفر سه نفر از علما به تهران
در ساعت 4 و نیم بامداد امروز آیتالله سیدشهابالدین مرعشینجفی به همراه آقایان سید مرتضی فقیه، شهیدی و حجتالاسلام میرزاحسن غفارینژاد، قم را به سمت تهران ترک کردند. آنان حدود دو ساعت و نیم بعد در تهران وارد منزل آیتالله خوانساری شدند و در آنجا اقامت کردند.[1]
± پیشنهاد ساواک برای استفاده از اختلافات آیتالله قمی و میلانی
ساواک خراسان با تکیه بر برخی از فعالیتهای آیات عظام قمی و میلانی در مشهد که موجب بروز تضادهای پنهانی بین آن دو شده، پیشنهادهایی را مطرح ساخت که دولت میتواند با توسل به آنها، بهره بیشتری از این تضادها ببرد. به ویژه آنکه دامنه این اختلافات بعد از بازگشت آیتالله قمی به مشهد گسترش یافته است. پیشنهادهای رئیس ساواک خراسان در 9 بند زیر خلاصه میشود:
1ـ ترتیبی داده شود که آیتالله میلانی به طور غیرمحسوس با مقامات عالیه ساواک ارتباط داشته باشد. این امر با توجه به اینکه او شخص محتاط و آگاه به مسائل سیاسی روز است از اهمیت ویژهای برخوردار است و چون طرفداران آیتالله قمی را عموماً افراد عامی تشکیل میدهند که در اقلیتند، تداوم اختلافات آن دو، که دیر یا زود آشکار خواهد شد، به زیان او پایان یافته در مقابل آیتالله میلانی شکست خواهد خورد.
2ـ درباره آیتالله قمی محدودیتهای بیشتری قائل شود. این شیوه با به کارگیری یک سلسله تبلیغ منفی بر ضد او ممکن است. زیرا هماکنون با تبلیغاتی که طرفداران آیتالله میلانی در مشهد به راه انداختهاند بین مردم صحبت بر سر این است که آیتالله قمی هنوز همان مطالب کهنه و فراموش شده را مطرح میسازد. کسی هم رغبت و علاقهای به شنیدن نظریات او ندارد. بنابراین زندانی یا آزادی وی تأثیری در وضع مردم مشهد ندارد.
3ـ در صورت گسترش فعالیت آیتالله قمی، فرزند او به نام سیدمحمود طباطبائی که کلید افکار و اعمال اوست، بازداشت یا مدتی از مشهد اخراج گردد. به موازات این اقدام، تدابیر لازم به کار گرفته شود که محمدعلی میلانی (فرزند آیتالله میلانی) که برای حفظ موقعیت و بزرگداشت پدرش میکوشد، با دستگاه ساواک ارتباط غیرمستقیم برقرار کند.
4ـ به خواستههای اساسی، ولی بیارزش آیتالله میلانی، از قبیل ممنوعیت فروش مشروب در طرقبه، کمک به طلاب و معافیت آنها از اعزام به خدمت سربازی در حدود مصالح کشور توجه و ترتیب اثر داده شود.
5ـ میان آیتالله میلانی و آیات عظام کفائی و سبزواری که از طرفداران دولت به شمار میروند روابط حسنه ایجاد و روشی اتخاذ گردد که میان ایشان تضادی به وجود نیاید.
6ـ روحانیون ماجراجو و افراد متدین از دور و بر آیتالله میلانی دور نگه داشته شوند. این کار با توجه به منطقی و مالاندیش بودن و داشتن درک سیاسی او امکانپذیر است. به طوری که به مرور زمان میتوان گروههای یادشده را از آیتالله جدا کرد. در صورت توفیق «میتوان مطمئن بود که قسمت مهمی از نیروهای روحانیون مخالف متزلزل شده است».
7ـ ازآنجا که مجمع محدثین مشهد متشکل از وعاظ مبرز و معروف مشهد بوده، در آن طرفداران و مجریان نیات آیتالله میلانی عضویت دارند، لازم است که به طور غیرمستقیم، در اختیار دولت قرار گیرد. در صورت دستیابی به این هدف نتایج مطلوبی به نفع حاکمیت به دست خواهد آمد. ساواک خراسان در این باره طرحی را هم آماده کرده است که در صورت موافقت ارائه خواهد کرد.
8ـ اعمال آیتالله میلانی تحت کنترل قرار گیرد و چون وی دارای نیاتی مانند کسب شهرت و شخصیت است میتوان به وسیله تماس مقامات عالیرتبه کشور با آیتالله، زمینه گوشهگیری و طرد او از محیط سیاسی را فراهم آورد.
9ـ با توجه به اینکه رقابت شدیدی بین آیتالله میلانی و خمینی وجود دارد، روشی در پیش گرفته شود که لااقل فعالیتهای آیتالله خمینی محدود گردد. این کار باعث خواهد شد که آیتالله میلانی سکوت کند. و اگر آیتالله خمینی بار دیگر فعالیتهای خود را تشدید و اعلامیهای صادر کرد، میلانی هم فقط به سبب رقابت و حفظ موقعیت و ارضای تمنیات طرفدارانش، مبادرت به صدور اعلامیه یا کار دیگری خواهد کرد. در این شیوه میتوان با روابط نهچندان خوب آیتالله شریعتمداری با آیتالله خمینی بهره برد و آن دو را از هم جدا ساخت.[2]
± شناخت مردم از آیتالله خمینی
یکی از مأموران ساواک تهران در گزارشی از نظریاتی سخن گفت که بر اثر تلقینات عدهای از روحانینمایان در بین مردم، بیشتر ساکنان جنوب شهر، شیوع یافته است. او ضمن اظهار تأسف و تاثر شدید دراینباره گزارشداد که بعضی از مردم میپندارند آیتالله خمینی، امام حقیقی و حتی امام زمان آنهاست. به همین مناسبت عقاید عجیبی در مورد او پیدا کردهاند. مثلاً میگویند چون فرد متقی و مورد نظر خداوند است، در لحظه دستگیریاش دست مأموری که او را دستگیر کرده، خشک شده است. یا زمانی که مأموران میخواستند آیتالله را به تهران انتقال دهند، خودروی حامل او روشن نمیشد، تا اینکه به ماشین امر کرده روشن شو، اتومبیل نیز روشن شده است. گزارشگر ساواک در ادامه با اشاره به تمدن عالی ایران باستان و تأکید بر تأسف خود، پیشنهاد کرده است «برای خنثی کردن این تبلیغات شوم از روزنامهها، مجلات و رادیو و تلویزیون کمک گرفته شود و این عده از مردم بیخبر و قابل ترحم را از این جهل و گمراهی نجات داده و حقایق را آن طوری که باید و شاید به آنها تفهیم نمایند».[3]
± شوشتریها خواهان آزادی آیتالله خمینی
جمعی از اهالی شوشتر با مخابره تلگرامی به حضور محمدرضا شاه خواستار آزادی آیتالله خمینی از زندان شدند.[4]
± سوابق آیتالله غفاری در ساواک
ساواک مرکزی در نامهای از ریاست شهربانی کل کشور خواست که هرگونه سوابق مربوط به حجتالاسلام حسین غفاری که در آن شهربانیکل موجود است جهت تکمیل و اقدام مقتضی در اختیار آن ساواک گذراد.[5]
± پایان عملیات نظامی در فارس
سپهبد بهرام آریانا (فرمانده عملیات جنوب) که به منظور دیدار و تقدیم گزارش به محمدرضا پهلوی به تهران آمده، در گفتوگویی با خبرنگار روزنامه پست تهران اعلام کرد که دیروز به حضور شاه رسیده،[6] گزارش اتمام عملیات جنوب را به عرض او رسانیده است. او درباره وضع نقاط جنوبی کشور و ناآرامیهای فارس تأکید کرد که «در حال حاضر در کلیه نقاط جنوبی کشور آرامش کاملاً برقرار است و غائله فارس دیگر اصلاً وجود خارجی ندارد». به گفته او متمردین فارس به کلی قلع و قمع یا دستگیر شدهاند. عدهای هم تسلیم نیروهای دولتی شدهاند. آریانا در پایان تصریح کرد که «ما در منطقه فارس خلعسلاح عمومی انجام خواهیم داد و از هرگونه شرارت و سرپیچی به شدت جلوگیری خواهیم کرد».[7]
± توزیع اسناد مالکیت کشاورزان در قزوین
در ادامه مراسم توزیع اسناد مالکیت کشاورزی که از دو روز پیش با حضور سپهبد اسماعیل ریاحی (وزیر کشاورزی) در تبریز برپا شد، شهر قزوین نیز شاهد برگزاری این مراسم بود. مراسم عصر امروز که در باغ کشاورزی قزوین برپا گردید سومین مراسم توزیع اسناد مالکیت کشاورزان بود که در طول سفر وزیر کشاورزی به مناطق غرب و شمال کشور برگزار شده، شمار زیادی از کشاورزان اسناد مالکیت را از دست او دریافت کردهاند. گفته میشود که طبق قانون اصلاحات ارضی تاکنون 520 هزار و 250 نفر از کشاورزان اطراف قزوین صاحب آب و ملک مزروعی شدهاند که در مراسم امروز نیز ده هزار و 450 نفر از کشاورزان اطراف قزوین، سند مالکیت گرفتند.[8]
در ادامه ریاحی در سخنانی، ضمن تبریک به کشاورزانی که در مراسم امروز سند مالکیت میگیرند، اظهار کرد با کار و تلاش بیشتر برای ازدیاد درآمد بکوشند و هیچ تردیدی نداشته باشند که مخالفان حکومت توفیقی به دست نخواهند آورد. در این باره به حوادث اخیر کشور گریزی زد و گفت: «عناصر مختلفی برای اخلال در کار اصلاحات ارضی فعالیت میکردند. آنها با یاغیگری، با دستهبندی، با ایجاد هرج و مرج، با بستن بازارها و با حمله به دکاکین و مردمان بیگناه فعالیت میکردند. ولی به طوری که دیدید هیچیک در این کار توفیق حاصل نکردند. برای اینکه سیر طبیعی تاریخ بایستی به جلو میرفت. حالا شما کشاورزان به سهم خودتان بایستی نگهدارنده این ستون استوار قانون اصلاحات ارضی باشید». در پایان هم از کشاورزان خواست که هنگام کشت و برداشت محصولات، نسبت به حقوق یکدیگر احترام بگذارند. سپس اسناد مالکیت کشاورزان به نمایندگان آنان تحویل داده شد.[9]
± فعالیتهای ضد حکومتی در خمین
ساواک امروز از خمین گزارش داده است که حسین بهرامی فرزند عباس از اعضای انجمن شهر خمین که از دوران زمامداری دکتر محمد مصدق در فعالیتهای ضد حکومتی شرکت دارد، در روزهای اخیر هم که مخالفتها و اعتراضات مردمی علیه برنامههای دولت شدت گرفته، همچنان به فعالیتهای خود ادامه میداد. به طوری که برای بیان مطالب ضد دولتی، یکی از روحانیون به نام حجتالاسلام طالقانی را به خمین فراخواند، و زمانی که واعظ مزبور تحت تعقیب شهربانی قرار گرفت، از وی حمایت کرده او را فراری داد. افزون بر این با همکاری آیتالله سیدمرتضی پسندیده و یکی دیگر از اهالی خمین به نام میرزاعلی جلالی که مدتی در حال تبعید به سر میبرد، طوماری را در مخالفت با قانون اصلاحاتارضی تهیه و بدانوسیله اجرای آن را تحریم کرده بودند. ساواک خمین در گزارش به ساواک تهران، نوشت که «دستگیری این دو نفر در این موقع اثر تبلیغات سوء آنان را در مورد اصلاحات ارضی خنثی خواهد کرد».[10]
± قرار بازداشت حجتالاسلام خلخالی
ساواک درباره حجتالاسلام محمدصادق صادقی (مشهور به خلخالی) که دیروز در قم دستگیر و بازجویی شده، قرار بازداشت موقت صادر کرد. اتهام او اقدام بر ضد امنیت داخلی کشور است که به «علت بیم تبانی و اهمیت بزه» چنین قراری صادر شده است. حجتالاسلام خلخالی برای بازداشت به زندان پادگان عشرتآباد تهران منتقل گردید. پرونده تنظیمی مربوط به وی هم در اختیار ساواک تهران قرار گرفت. ساواک قم برپایه محتویات پرونده، او را از نزدیکان و اطرافیان آیتالله خمینی معرفی کرده که در مواقعی برای طلاب حاضر در منزل وی «صحبتهای تحریکآمیز و [در] انتقاد از دولت و دربار شاهنشاهی و تشریح جریان مدرسه فیضیه میکرد». در ادامه هم افزوده است که در تقسیم و توزیع اعلامیههای آیتالله خمینی بین طلاب فعالیت موثری از خود نشان داده است.[11] حجتالاسلام محمدصادق صادقی خلخالی، متهم اعزامی ساواک قم که امروز تحویل ساواک تهران شد، به همراه متهمین دیگر برای بازجویی به اداره کل سوم (ساواک) انتقال یافت. نام افراد دیگر به ترتیب زیر است: محمود رجبزاده، ابراهیم فخاری، علی دربان، محمدعلی شرعی و جواد الیاسی.[12] نامبردگان بالا در جریان حوادث مربوط به 15 خرداد فعالیت داشتند که از سوی مأموران شهربانی بازداشت شدهاند.
± آزادی دستگیرشدگان اصفهان
صدقی (رئیس ساواک اصفهان) در تلگرامی به تهران نوشت که «افراد دستگیر شده در هفته گذشته عموماً بیچیز و بیچارهاند. به نظر اینجانب برای تنبیه آنها همین مدتی که زندانی هستند کافی است. در صورتی که اجازه فرمایند به طریقی آزاد شوند». ساواک تهران هم بلافاصله به درخواست او پاسخ داد «در صورتی که آن ساواک مدتی را که [افراد زندانی] در زندان بودهاند کافی میداند، آزادنمودن آنان بلامانع است».[13]
± حمایت از شاه
در ساعت 6 بعدازظهر، با شرکت فرماندار، رئیس ساواک، رؤسای دوایر دولتی، کارگران، کشاورزان عشایر و اصناف بندر معشور در مقابل اداره پست و تلگرام آن بندر جمع شدند و در انزجار از رفتار مخالفان دولت و اعلام پشتیبانی از شاه، ابراز احساسات نمودند. در این مراسم نمایندگان اصناف، کشاورزان، ارامنه، فرهنگیان و کارگران، سخنانی را بیان داشته، با صدور قطعنامهای اجتماع آنان نیز پایان یافت.[14]
± تقدیر از سخنرانان میتینگ ساری
موثقی (استاندار مازندران) طبق دستور رئیس ساواک، فهرست اسامی کسانی را که در میتینگ ساری (روز سهشنبه 21 خرداد 1342) به ایراد نطق پرداخته، در سخنانی از برنامههای دولت و لوایح ششگانه تمجید و حمایت کردهاند، به هیراد (رئیس دفتر مخصوص شاهنشاهی) ارسال و تقاضا کرده است که هر کدام از آنها کتباً مورد تقدیر آن دفتر قرار گیرند.[15]
± پشتیبانی برخی زنان اصفهان از اصول ششگانه شاه
جمعی از زنان اصفهان در سالن ورزشی باغ همایون گردهم آمدند و اصول ششگانه را مورد تأیید قرار دادند. در این مراسم نوری (دبیر شورای زنان اصفهان) در سخنانی اظهار کرد که «هیچ نیروئی قادر نیست جلو احساسات بیدار شده مردم کشور ما را بگیرد». این گروه از زنان در پایان مراسم قطعنامهای صادر و درخواست کردند که اجرای قوانین ششگانه با شدت بیشتری ادامه یابد.[16]
± حمایت از لوایح ششگانه شاه
خبرهای رسیده حاکی از آن است که جمعی از اهالی بیجار و گروس طوماری را تهیه و در آن از اقدامات مخالفان دولت ابراز تأسف نمودهاند و از دولت خواستهاند که ماجراجویان را تعقیب کند. به گزارش مأمور ساواک، امضاکنندگان این طومار آمادگی خود را برای جانبازی و فداکاری در راه اجرای منویات محمدرضا پهلوی اعلام کردهاند.[17]
± بازدید از نقاط خسارتدیده تهران
از ساعت 8 صبح امروز بیست نفر از مأموران فرمانداری تهران به مناطق مختلف تهران رفتند و بر اساس اظهارنامههایی که توسط تعدادی از اهالی تهران تکمیل و به فرمانداری داده شده، به برآورد میزان خسارات وارده پرداختند. آنان از روی پرسشنامههائی که از طرف خسارتدیدگان روز 15 خرداد تکمیل شده در محلهای نامبرده شده، حاضر شدند و با توجه به شواهد و دلایل، گزارشی را برای طرح در کمیسیونی تهیه کردند که در فرمانداری تهران تشکیل خواهد شد. صدری (فرماندار تهران) در این باره اعلام کرد که پس از تکمیل گزارشهای این گروه از مأموران، کمیسیون رسیدگی کار خود را آغاز و اظهارنامهها و مدارک لازم به همراه گزارشهای مأموران فرمانداری را بررسی خواهد کرد. تاکنون 150 اظهارنامه از طرف خسارتدیدگان حادثه 15 خرداد به فرمانداری تهران تسلیم شده است که بیشتر آنان از آن کسانی است که واقعاً در جریان حوادث آن روز آسیب دیدهاند. تا ظهر امروز پانزده نفر از کسانی که در 15 خرداد خسارت جانی دیده یا سرپرست خانواده خود را از دست دادهاند، به فرمانداری تهران مراجعه و اظهارنامه پر کردهاند. گفتنی است که بر اساس اعلام فرمانداری تهران، آن دست از اهالی تهران که در جریان تظاهرات و درگیریهای روز 15 خرداد آسیب دیدهاند، تا پایان عصر روز چهارشنبه (29 خرداد جاری) فرصت دارند که به فرمانداری مراجعه و اظهارنامه پرکنند.[18]
± فرمان شاه درباره روضهخوانی خانگی
بر حسب فرمان محمدرضا پهلوی که از طرف دفتر مخصوص شاهنشاهی خطاب به سپهبد نصیری (فرماندار نظامی تهران و رئیس شهربانی) ابلاغ شد مأموران انتظامی حق جلوگیری از برگزاری روضهخوانی خصوصی و خانگی را ندارند.[19]
± افشاگری درباره وزیر کشور
در منزل سیدضیاءالدین طباطبایی، واقع در سعادتآباد تهران، جلسهای با حضور چند تن برگزار شد که از میان آنها نام افراد زیر در خور ذکر است؛ سمیعی (معاون وزارت جنگ) ذوالریاستین (مدیرکل وزرات بهداری)، ناصر یمینمردوخی، عبدالله نیری (صنیع حضرت)، امیراحتشامی (مالک عمده کرمانشاه)، نوری (پیشکار سیدضیاء و رئیس بازرسی اداره سیلو)، جلیلی (نماینده سابق مردم یزد در مجلس شورای ملی)، مولوی (مستشار سابق دیوان کشور)، گنجهای (وزیر پیشین راه) و چند نفر از افسران و قضات بازنشسته. گفتوشنود آنان در ابتدای جلسه، بیشتر درباره انتخابات مجلس شورای ملی بود که قرار است دولت چند ماه دیگر برگزار کند. در این باره سیدضیاء شروع انتخابات را تا اتمام کار اصلاحات ارضی به صلاح دولت ندانست. در بیان دلیل این مطلب هم گفت که «خواه ناخواه اشخاصی به مجلس خواهند رفت که موافق با این برنامه نیستند». بنابراین پیشبینی کرد که انتخابات زودتر از آذر و دی امسال شروع نخواهد شد. در ادامه یکی از قضات به تفصیل از انتخابات و شخص سیدمهدی پیراسته سخن گفت که به عنوان وزیر کشور، عهدهدار امور مربوط به انتخابات است. مأمور نفوذی ساواک که گزارشی از این جلسه را تهیه کرده، اشارهای به نام این قاضی نکرده است؛ اما مفصلاً مطالبی را که وی بیان نموده در گزارش خود آورده است. به موجب گزارش او، سخنران جلسه برای تشریح آنچه در نظر داشت بیان کند، از این ضربالمثل معروف کمک گرفت که «سالی که نکوست از بهارش پیداست». آنگاه از «مهدی چهارابرو» به عنوان لقب مهدی پیراسته یاد کرد و ادامه داد: «انتخاباتی که با دست مهدی چهارابرو انجام شود تکلیفش معلوم است و مردم جز تحریم آن چارهای ندارند. زیرا ملت ایران خوب پیراسته را میشناسند. بدین جهت اگر پیراسته وزیر کشور، [مجری] انتخابات باشد، یقین است [که] مفتضحتر از کلیه انتخابات ادوار گذشته خواهد بود. پیراسته همهکاره است و مردم عقیده دارند که این مرد ذرهای شرف و وجدان ندارد و جامعه او را به نام یک مرد فاسد و جانی و زانی و دزد میشناسد و هر اندازه خود را گربه عابد جلوه بدهد برای مردم قابل هضم نیست و سوابق ننگین ایشان هیچگاه از خاطرهها محو نمیشود». او از شاه و نخستوزیر هم نامی به میان آورد که «چرا روزه شکدار میگیرند و از هماکنون طبقه اصلاحطلب و باایمان را نسبت به انتخاباتی که گفته میشود یک انتخابات دور از تقلب و پولخوری خواهد بود، بدبین و مأیوس میکنند و میگویند انتخابات علویمقدم و سایرین به نام (زگانه) معروفیت پیدا کرده. یعنی زن و زر و زور در آن دخالت کلی داشته است». ناطق در ادامه به نمونهای از اعمال و رفتار فاسد پیراسته در دوران استانداریاش در خوزستان اشاره کرد که با ایجاد رابطه با همسر یکی از کارمندانش، دست به اقدامات غیرانسانی میزد. طوری که بر پایه همین رابطه هر جا که میرفت و سمتی میگرفت، کارمند مزبور و همسر او را هم با خود میبرد. آنگاه در بخش پایانی صحبتهایش تأکید کرد که «با اینگونه اعمال، دورنمای انتخابات آزاد در زمان پیراسته از هماکنون روشن است». سخنان او که به اینجا رسید عدهای از حاضران گفتههای او را تأیید کردند. یکی از آنها هم تحت تأثیر فضای حاکم بر جلسه قرار گرفت و اظهار نمود: «وزیر جنگ انگلستان را برای اینکه با یک مانکن رابطه داشت از کار برکنار و کابینه مکملین را برای این قضیه استیضاح کردند. پس چگونه در کشور ما وزیر کشورش اعمالی میکند که عمل وزیر جنگ انگلستان در مقابلش قطره به دریاست و روز به روز گردنش افراشتهتر است». جلسه منزل سیدضیاء در حدود 9 و نیم شب به پایان رسید.[20]
± حضور ایران در کنگره بینالمللی نفت
به منظور شرکت ایران در کنگره بینالمللی نفت در آلمانغربی، عبدالله انتظام (رئیس هیت مدیره شرکت ملی نفت ایران) در رأس هیئتی از کارشناسان برجسته ایرانی راهی فرانکفورت آلمان شد. این کنگره با شرکت ششهزار تن از دانشمندان برجسته نفت جهان به مدت شش روز در شهر فرانکفورت تشکیل خواهد شد که علاوه بر مسائل مهم مربوط به صنعت نفت، بستری را در اختیار هیئتهای اعزامی کشورها خواهد گذارد که یک سلسله مذاکرات خصوصی را درباره صنعت نفت انجام دهند. پس از اتمام کنگره مزبور، انتظام با چند تن از همراهان خود به ژنو خواهند رفت و از دفتر سازمان اوپک دیدن خواهند کرد.[21]
± سفر نماینده ایران در هیئت مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی به وین
دکتر آزاد (رئیس مرکز اتمی دانشگاه تهران) برای شرکت در هیئت مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی وابسته به سازمان ملل متحد در وین به آن شهر رفت. او نمایندگی تمام دول شرق میانه و افریقا را در این هیئت مدیره بر عهده دارد.[22]
± دیدار شاه با رؤسای شعبههای سازمان ورزشی تاج
ظهر امروز رؤسای شعبههای سازمان ورزشی تاج به کاخ سفید سعدآباد رفتند و با محمدرضا پهلوی دیدار کردند. محمدرضا پهلوی در این دیدار در توضیح وظایف اجتماعی ورزشکاران، سخنش را به اصول ششگانه کشاند و رو به رؤسای شعبههای حاضر در مراسم گفت: «شرکت شما در تصویب شش قانون اصلاحی ملی وظیفه جدید اجتماعی شما و راه آینده همه را روشن کرده است. دفاع از میهن فقط دارای جنبة حراست از مرزهای کشور نیست. بلکه دفاع از اصول اجتماعی جدید ایران را نیز برعهده دارد. من این آمادگی را در شما احساس میکنم. همانطور که در تمام افراد ملت ایران میبینم. ولی شما چون متشکل هستید، تشکیلات وسیع دارید و بیش از چهلهزار نفر عضو باشگاه هستند، عهدهدار وظیفه دائمی ارشاد افکار جوانان هستید». شاه در ادامه با اشاره به اینکه البته باشگاه تاج فاقد جنبه سیاسی است، تأکید کرد که «هر فرد در هر رشتهای که کار میکند یک رشته وظایف میهنی نیز برعهده دارد». وی افزود: «این صحبتهائی که میکنم وظیفه سیاسی روزانه نیست. این سیاست ملی است و وظیفه دائمی شما هم هست».[23]
± تقدیر نخستوزیر از شهردار تهران
اسدالله علم (نخستوزیر) در یادداشتی کوتاه از تلاش شهردار تهران برای تأمین ارزاق عمومی در چند روز اخیر که شهر دچار ناآرامی شده بود، قدردانی کرد. او در این نامه یادآور شد که مراتب خدمتگذاری شهرداری را به اطلاع شاه نیز رسانده است.[24]
± درآمد انگلیس از نفت ایران
روزنامه کیهان گزارش سالیانه شرکت نفتی بریتیش پترولیوم (شرکت سابق نفت ایران و انگلیس) را که در جلسه اخیر نمایندگان شرکتهای صاحب نفت «اوپک» مطرح و بررسی شده بود، بهانه قرار داد و به موضوع نفت و درآمدهای حاصل از آن پرداخت. عنوان خبری کیهان عبارت بود از «اوپک امروز اعلام کرد: درآمد دولت انگلیس از نفت ایران چند برابر مجموع پولی است که از محل نفت عاید ایران میگردد». مطالب آغازین این خبر به گزارش یاد شده در بالا اختصاص داشت که در آن اعلام شده است تفسیر اوپک درباره مسئله بهره مالکانه نفت و افزایش بهای نفت خام دور میزند. چرا که اوپک با توجه به اینکه نفت به قیمت معمول به دست مصرف کننده میرسد، معتقد است افزایش بهای نفت خام در رقابتهای بینالمللی شرکتهای نفتی تأثیری عمده نخواهد گذاشت. این گزارش در ادامه تصریح دارد که «علاوه بر شرکتهای نفتی انگلیسی، مالیات و عوارضی که این دولت بابت مصرف نفت چند کشور خاورمیانه و خاصه ایران در آن کشور اخذ میکنند، چند برابر درآمدهای دولتهای صاحب نفت از این ثروت طبیعی و تحتالارضی آنهاست».[25]
± بازدید فرح پهلوی از شیرخوارگاه
در ساعت 10 و نیم پیش از ظهر امروز فرح پهلوی بدون اطلاع قبلی به شیرخوارگاه کودکان وابسته به بنیاد پهلوی رفت و از قسمتهای مختلف آن دیدن کرد.[26]
± اخطار عربستان سعودی به ایران
رادیو لندن در بخشی از برنامه فارسی امشب خود از اخطاری خبر داد که در آن دولت عربستان سعودی به دولت ایران داده است که از حدود حاکمیت خود در خلیج فارس تجاوز کرده و از خط وسط گذشته است.[27]
± واردات چهار برابری در مقابل صادرات
اداره بررسیهای وزارت اقتصاد در آخرین آماری که انتشار داده، واردات کالا در نخستین ماه امسال را چهار برابر بیش از میزان صادرات دانسته است.[28]
پینوشتها:
[1]. حضرت آیتالله العظمی سیدشهابالدین مرعشی نجفی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص9، 88.
[2]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص273 تا 275؛ پایدار، حسین، پروان، بیژن، انقلاب اسلامی در بجنورد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1384، ص676 تا 678.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، همان، ص281.
[4]. همان، ص278.
[5]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج22، آیتالله شیخ حسین غفاری، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382، ص10 و 11.
[6]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص256.
[7]. روزنامه پست تهران، شماره 2920، 27 خرداد 1342، ص8.
[8]. روزنامه مهر ایران، شماره 1851، 28 خرداد 1342، ص6.
[9]. همان.
[10]. سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت اسناد ساواک، ج2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، ص74 و 75.
[11]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج36: آیتالله محمدصادق صادقی گیوی(خلخالی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1384، ص9 و15 و 16.
[12]. همان، ص10.
[13]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج7، همان، ص121.
[14]. روزنامه مهر ایران، شماره 1857، 4 تیر 1342، ص4.
[15]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج7، همان، ص424.
[16]. روزنامه مهر ایران، شماره 1851، 28 خرداد 1342، ص8.
[17]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج7، همان، ص349.
[18]. روزنامه اطلاعات، شماره 11117، 27 خرداد 1342، ص16.
[19]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج3، همان، ص280.
[20]. رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج7، سید ضیاءالدین طباطبائی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص304 تا 308.
[21]. روزنامه کیهان، شماره 5969، 27 خرداد 1342، ص1.
[22]. همان، شماره 5970، 28 خرداد 1342، ص12؛ روزنامه اطلاعات، شماره 11118، 28 خرداد 1342، ص16.
[23]. روزنامه مهر ایران، شماره 1851، 28 خرداد 1342، ص6 و 8؛ روزنامه اطلاعات، شماره 11117، 27 خرداد 1342، ص16.
[24]. روزنامه کیهان، شماره 5969، 27 خرداد 1342، ص12.
[25]. همان، ص8 و 12.
[26]. روزنامه اطلاعات، شماره 11117، 27 خرداد 1342، ص16.
[27]. مجله تهران مصور، شماره 1034، 7 تیر 1342، ص3.
[28]. روزنامه کیهان، شماره 5969، 27 خرداد 1342، ص9.
