یکشنبه 11 فروردین 1342 / 5 ذیقعده 1382/ 31 مارس 1963
6 بازدید
± تلاش مأموران امنیتی برای شکستن اعتصاب بازاریان تهران
امروز هم بخشهایی از بازار تهران در ادامة اعتصاب روز گذشته، تعطیل بود. مأمورین انتظامی در اقدامی تلافیجویانه، در جلوی برخی ورودیهای بازار، مستقر شدند و در ساعات اولیة صبح از ورود افراد به بازار جلوگیری کردند. مخبر ساواک پس از رفع این ممانعت پلیس، در گزارش وضعیت بازار تهران نوشت: «الساعه جلوگیری شکسته شد و اشخاصی وارد بازار شدند و وضع عمومی بازار به شرح زیر است: بازار کفاشها نیمهباز است. سرای بوعلی باز است. مسجد شاه از دو طرف بسته است. مسجد حاجی عزیزالله بسته است. در بازار، مسجد جامع هشت مغازه باز است ولی مرتباً مغازهداران را تهدید به غارت مینمایند. تعداد مأمورین انتظامی در این بازار بسیار کم است. میدان امینالسلطان تا این ساعت بسته بود ولی حالیه اکثراً باز نمودند».[1]
± گزارش ساواک از تداوم اعتصاب و حمایتها از روحانیون
خودداری روحانیون تهران از برگزاری نماز جماعت، همچنان ادامه دارد. در خبری که امروز به ادارة یکم عملیات ساواک رسید، علاوه بر گزارش تداوم اعتصاب روحانیون، از حمایت آیتالله سیدمحسن حکیم از آیتالله خمینی سخن گفته شده و آمده است: «مجتهدین تهران میگفتند از طرف آیتالله حکیم، مبلغ پانصد هزار تومان برای آیتالله خمینی فرستاده شده و طی تلگرافی به اطلاع مقامات مذهبی ایران رسانیده که آیتالله خمینی را تأیید و از روش مشارالیه تبعیت خواهد نمود». نگارندة این گزارش مدعی است که «80 درصد مردم تهران اقدامات آیتالله خمینی را تأیید نمیکنند ولی چون این روزها مخالفت با دولت فعلی اثر مهمی در روحیة مردم ایجاد کرده و اکثر محافل با دولت فعلی، نظر مخالف نشان میدهند، محیط برای توسعة تبلیغات طرفداران آیتالله خمینی آماده است».[2]
± گزارش ژاندارمری از اعلامیة منتشر نشدة آیتالله حکیم
امروز دایرة اطلاعات و ضداطلاعات ژاندارمری کل کشور در نامهای به ریاست ساواک، از اعلامیة منتشر نشدة آیتالله حکیم خبر داد و با تکیه بر گزارش واصله از ناحیة ژاندارمری باختر، نوشت: «آیتالله حکیم اعلامیهای علیه اقدامات دولت، صادر و حکم جهاد داده است لکن اعلامیة مزبور هنوز منتشر نشده و از طریق ناحیة مزبور [ناحیة ژاندارمری باختر] ضمن صدور دستورات لازم به واحدهای تابعه، اقدامات احتیاطی معمول، که این توطئه خنثی گردد».[3]
± شایعهای میان اعضای جبهة ملی
گزارش اطلاعات داخلی ساواک تهران هم امروز به اظهار نظرهای اعضای جبهة ملی دربارة رویارویی مستقیم آیتالله خمینی با شاه اختصاص یافت. در این گزارش آمده: «در بین اعضای جبهة ملی شایع شده است که آقای خمینی به نمایندة سازمان امنیت در قم اظهار داشته: طرف مقابل شخص شاه من هستم. اگر ایشان تصمیم دارند به دین اسلام لطمه وارد سازند، اول باید مرا از بین ببرند نه اینکه افراد نظامی را در لباس دهقان و کارگران به قم آورده و مانند بربرهای وحشی، روحانیون را مجروح سازند».[4]
± ابراز تأسف بازاریان اصفهان از حادثة مدرسة فیضیه
چند تن از بازاریان اصفهان در تلگرافی به آیتالله خمینی از ماجرای مدرسة فیضیه ابراز تأسف کردند. در این تلگراف که رونوشتی از آن برای آیتالله گلپایگانی و شریعتمداری ارسال شده، آمده است: «واقعة ناگوار دوم فروردین قم که به دسیسة دشمنان دین و روحانیت به وجود آمده، موجب تألم عموم مسلمانان است. بدینوسیله تأسف خود را از این پیشامد اعلام [کرده]، سربلندی اسلام و تأیید علمای اعلام را از خداوند متعال خواهانیم». محمود صدقی، رئیس ساواک اصفهان در ذیل گزارش این تلگراف نوشت: «دستور داده شد عباسعلی برهانی را که تلگراف مذکور را برای مخابره برده است، احضار و تحت بازجویی قرار دهند».[5]
± تلگراف حجتالاسلام شهیدی
حجتالاسلام سیدمحمدباقر شهیدی امروز تلگرافی به آیتالله گلپایگانی فرستاد و واقعة مدرسة فیضیه را «اهانت به مقام مقدس اسلام و ساحت قدس امام زمان(عج)» دانست و نوشت که «همیشه در مقابل نور، ظلمت بوده است» و «بالاخره غلبه با حق است».
± قدردانی جامعة روحانیت تهران از مردم
جامعة روحانیت تهران در اعلامیهای که امروز منتشر کرد، از مردم مسلمان تهران، به خاطر حمایتهای بیدریغشان از روحانیت قدردانی نمود. در این اعلامیه آمده که جانبداری مردم از روحانیت، پس از واقعة مدرسة فیضیه، نه تنها موجب کمال قدردانی و تشکر جامعة روحانیت و حضرات مراجع عالیقدر و تسلی خاطر داغدار صدها خانوادة مصیبتزده در سراسر کشور گردید، بلکه به طور قطع و یقین، موجب رضای خداوند متعال و خشنودی صاحب شریعت و مسرت خاطر مقدس حضرت بقیهالله الاعظم گردیده است.
در این اعلامیه پس از شرحی مختصر از وقایع روز دوم فروردین در مدرسة فیضیه، آمده است: «همدردیهای شما با حوزة مقدسة روحانیت تاکنون [اعم] از عیادت و دلجویی و تعطیل بازارها و خیابانها، در تسکین خاطر خدمتگزاران دین و اسلام، اثر شایان توجهی به جای گذاشته است». این اعلامیه در ادامه با اشاره به دستور دستگاهها برای اخراج طلاب مصدوم از بیمارستانها، تأکید کرده است: «در دنیایی که به نام حمایت از حیوانات، جمعیت تشکیل میدهند و بیمارستانها حتی در زمان جنگ مصون از تعرضاند، این عمل ناجوانمردانه را چگونه باید تعبیر نمود؟ [...] آیا این معامله را خبر به مخالفت با دین و اصول انسانیت، مخالفت با پیغمبر و قرآن و مخالفت با اسلام و مسلمین میتوان تعبیر نمود؟». در پایان این اعلامیه آمده: «دیری نخواهد گذشت که دست قدرت پروردگار، بساط فرعونیت آنان را در هم خواهد ریخت و بدانید که تا آن زمان فاصله زیادی نداریم. الیس الصبح بقریب؟».[6]
± دیدار گروهی از بازاریان تهران با آیتالله شریعتمداری
سرهنگ حسن بدیعی در گزارش امروز خود به ریاست ساواک مرکز، از دیدار گروهی از بازاریان تهران با آیتالله شریعتمداری و اعلام آمادگیشان مبنی بر برگزاری مجلس ترحیم برای روحانیون مقتول در حادثة مدرسة فیضیه خبر داد. بدیعی در پایان گزارش این دیدار نوشت: «شریعتمداری گفته است رئیس سازمان امنیت و شهربانی قم نمیگذارند».[7]
± ارسال گزارش حادثة قم برای عوامل ساواک در خارج از کشور
سرلشکر حسن پاکروان، رئیس ساواک، امروز نامهای به کلیة ایستگاههای خارج از کشور این سازمان نوشت و ماجرای روز دوم فروردین قم و تبریز را اینبار نیز مغایر با آنچه شاهدان عینی روایت کرده بودند، گزارش داد. او در این نامه نوشت: «روز دوم فروردین ماه جاری در مجلسی که در مدرسة فیضیة قم برگزار بوده، چون واعظ مجلس بیاناتی علیه مصالح کشاورزان و کارگران و اصلاحات اساسی کشور ایراد مینموده، لذا بین طلاب و کشاورزان و کارگران حاضر در مجلس، تصادمی روی میدهد که منجر به مجروح گردیدن عدهای و کشته شدن یک نفر شده است ولی متعاقب آن، مأمورین انتظامی نظم را برقرار نمودهاند. ضمناً در همان روز در تبریز نیز بین طلاب و جمعی از زنان و مأمورین انتظامی تصادمی صورت گرفته که دو نفر مقتول و عدهای مجروح گردیدهاند».[8]
±تهدید آیتالله دستغیب از سوی ساواک
پاکروان در نامهای به ریاست ساواک شیراز، دستور داد آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب را تهدید کنند که دست از فعالیتهای ضد حکومتیاش بردارد. از آنجا که گزارش اقدامات و سخنرانیهای اخیر آیتالله دستغیب مرتباً به ساواک مرکز گزارش میشود، پاکروان در این نامه خطاب به رئیس ساواک شیراز نوشت: «ضمن مذاکره با آقای استاندار، با روحانی مزبور، ملاقات و وی را متوجه عواقب وخیم این نوع اعمال نموده، به خصوص تذکر داده شود در صورت ادامة این وضع، شخص نامبرده مسئول هرگونه پیشآمد ناشی از این تحریکات خواهد بود».[9]
±ورود آیتالله کمالوند به تهران
به گزارش شهربانی قم، آیتالله روحالله کمالوند امروز به تهران آمد. بنا بر این گزارش، روحانی مزبور که قبل از عید به قم آمده بود، در مدت توقف، با کلیة آیات و همچنین آقای فرماندار قم، ملاقات کرده بود.[10] پیش از این، در سوم فروردینماه جاری، آیتالله شریعتمداری در جلسهای با آیتالله سیدحسین خادمی، پیشنهاد داده بود که آقای کمالوند پس از جلب نظر آیات عظام، خمینی و گلپایگانی به تهران رفته و در گفتوگو با مقامات دولتی، اختلافات حوزة علمیه و دولت را حل و فصل نموده و به این درگیریها پایان دهد. این در حالی است که گفته میشود آیتالله خمینی این پیشنهاد را به هیچوجه نپذیرفته است.[11]
±برنامة سفر محمدرضا پهلوی به مشهد
سخنگوی دربار امروز اعلام کرد محمدرضا پهلوی صبح فردا به همراه نخستوزیر و وزیر فرهنگ عازم مشهد میشود.[12] به نوشتة روزنامة اطلاعات، ساعت حرکت شاه 6:30 بامداد بوده و در صورت مساعد بودن هوا، این سفر با هواپیما انجام خواهد شد.[13] طبق برنامهای که از طرف استانداری خراسان اعلام شد، شاه پس از ورود به مشهد، ابتدا به حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) میرود، سپس با قطار سلطنتی عازم نیشابور میشود تا بنای تازه تأسیس آرامگاه خیام و عطار را افتتاح نماید. طبق این برنامه، شاه سپس به مشهد باز میگردد و در صورت مساعد بودن شرایط جوی، با هواپیما رهسپار بیرجند میشود. در غیر این صورت، این سفر، صبح روز سهشنبه انجام خواهد شد. قرار است شاه در بیرجند، اسناد زمینهایی را که مشمول قانون اصلاحات ارضی شدهاند، به کشاورزان محلی اعطا کرده، سپس مستقیماً به تهران بازگردد. به گزارش خبرنگار کیهان از نیشابور، خیابانهای این شهر با پرچمهای ایران تزیین شده و طاق نصرتهایی نیز در مسیر حرکت شاه برپا شده است.[14]
±دیدار شاه با دانشجویان برگزیدة دانشگاههای کشور
پیش از ظهر امروز، شاه با یک گروه 23 نفره از دانشجویان برگزیدة دانشگاههای سراسر کشور، دیدار کرد. این دانشجویان که از مدتی پیش برای سفری مطالعاتی به مناطق جنوب کشور اعزام شده بودند، در این جلسه، نتیجة بررسیها و مطالعات خود در سازمان عمران و امدادی بنادر و جزایر جنوب را به شاه گزارش دادند.[15]
± تأسیس شرکت سهامی شیلات جنوب
هیئت وزیران در جلسة عصر امروز خود، تأسیس شرکت سهامی شیلات جنوب را با سرمایة پانصد میلیون ریال تصویب کرد.[16] هدف از تأسیس این شرکت، «بهرهبرداری از محصولات دریایی خلیجفارس و دریای عمان و تأمین ماهی مصرفی مردم و ایجاد کار برای ساکنان شهرهای جنوبی» خواهد بود.[17] سهام آن نیز به وزارت دارایی، سازمان عمران امدادی بنادر و جزایر جنوب، بانک اعتبارات کشاورزی و عمران روستایی و سازمان تعاون مصرف کادر نیروهای انتظامی تعلق خواهد گرفت.[18]
± تغییر در مقررات عمومی صادرات و واردات
موضوع تغییر در مقررات عمومی صادرات و واردات، در جلسة امروز هیئت دولت مطرح شد. ششم فروردین جاری، مقررات جدید صادرات و واردات منتشر شده بود و به گفتة مقامات دولتی، این مقررات به منظور حمایت از صنایع داخلی تنظیم شده است. بر اساس این مقررات، واردات برخی از کالاهایی که در داخل کشور نیز تولید میشود، ممنوع گردید تا صاحبان صنایع مزبور، بازار بهتری برای تولیدات خود بیابند و رقیب خارجی نداشته باشند. هیئت دولت، امروز تغییری در این مقررات داد و تصویب کرد که در اثر کمبود تولید این گروه از تولیدات و یا عدم مرغوبیت و کیفیت مناسب و نیز افزایش غیرعادلانة قیمت آنها، ممکن است واردات آنها آزاد شود. تغییر در این مقررات، بدینمنظور بود که صاحبان صنایع حمایت شده، گمان بازار انحصاری نبرده و تا حدی نگران رقابت با تولیدکنندگان خارجی نیز باشند.[19]
± سفیر جدید عراق در ایران
پس از پایان جلسة هیئت وزیران، جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور در برابر خبرنگاران گفت: «آقای شمسالکاظم از طرف دولت انقلابی عراق به سفیرکبیری عراق در ایران تعیین شده»[20] و شاه نیز با این امر موافقت کرده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، روابط ایران و عراق از هجده ماه پیش، در پی به رسمیت شناختن کویت از جانب ایران، تیره شده بود، چراکه دولت وقت عراق، این کشور را جزء لاینفک خاک عراق میدانست. این اختلافات هرچند منجر به قطع روابط سیاسی دو کشور نشد، اما هر دو دولت سفرای خود را فرا خوانده بودند و ادارة سفارتخانهها را به کارداران خود واگذاشته بودند. این خبرگزاری افزود: «محافل مطلع در تهران بر این عقیدهاند که در آیندة نزدیک، دولت ایران نیز سفیرکبیر خود را در بغداد تعیین خواهد کرد».[21]
± محاکمة فرماندهان ارتش
صبح امروز نخستین جلسة محاکمة ارتشبد عبدالله هدایت، سرلشکر حسن معینپور و مهندس رضا وثوق گرائیلی، در عمارت دژبانی ارتش برگزار شد. ریاست این جلسه را سپهبد رضا عظیمی با دادرسی سرلشکر غلامعلی اویسی و دادستانی سرهنگ غلامعلی پرندیان بر عهده داشت. ارتشبد هدایت در این دادگاه، به جای دفاع از خود در برابر اتهامات ـ اختلاس و سوءاستفاده در پروژة ساختمانهای ارتش در دزفول ـ به روند دادرسی اعتراض کرد و با عصبانیت و در حالی که مشت بر روی میز میکوبید و فریاد میزد، به دفاع از درجة نظامیاش پرداخت و خود را با وجود بازنشسته بودن، همچنان افسر ارتش و نظامی خواند. او معترض بود که چرا در کیفرخواست از وی با عنوان «بازنشسته و غیرنظامی» یاد شده است.[22] او از طرفی معتقد بود که محاکمة یک وزیر سابق بدون اجازة مجلس، غیرقانونی است و از سوی دیگر، صلاحیت دادگاه را زیر سؤال برد و گفت: «ریاست دادگاهی که او را محاکمه میکند، باید دستکم بر عهدة افسر همدرجة او باشد».[23] سرلشکر معینپور نیز در دفاع از خود، پروندة اتهامیاش را ناقص و مغرضانه خواند و تشکیل آن را در اثر اعزام بازرسان غیرمطلع دانست که عقدة حقارت دارند. نخستین جلسة این محاکمه در ساعت 12 ظهر به پایان رسید و قرار شد جلسة بعدی دادگاه، ساعت 9 صبح روز چهارشنبه 14 فروردینماه برگزار شود.[24] خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی از این دادگاه نوشت: «محاکمة ارتشبد هدایت، قسمتی از مبارزة شاه بر ضد فساد است که از سال 1960م آغاز شده است».[25]
± زلزله در شرق کشور
در حالی که زلزلهزدگان اخیر غرب کشور هنوز در رنج بیخانمانی و کمبود امکانات اولیه به سر میبرند، صبح امروز زلزلة دیگری در شرق کشور رخ داد. مرکز این زلزله در اسفراین گزارش شده که بر اثر آن، روستای «دهنه اجاق» به کلی ویران و چهار نفر نیز کشته شدند. ادارة شیر و خورشید سرخ سبزوار، نیازهای اولیة زلزلهزدگان اعم از چادر، پتو، مواد غذایی و وسایل امدادی را به محل حادثه ارسال کرده است.[26]
پینوشتها:
[1]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 76.
[2]. امام خمینی در آیینه اسناد به روایت اسناد ساواک، تهران، موسسه چاپ و نشر عروج، 1386، ج 1، ص 246.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 75.
[4]. امام خمینی در آیینه اسناد به روایت اسناد ساواک، تهران، موسسه چاپ و نشر عروج، 1386، ج 1، ص 244.
[5]. همان.
[6]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، همان، ص 79 و 78.
[7]. همان، ص 62.
[8]. همان، ص 81.
[9]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 34.
[10]. طاهری خرمآبادی، حسن، خاطرات آیتالله طاهری خرمآبادی، ج 1، به کوشش محمدرضا احمدی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، سند شماره 38.
[11]. همان، ص 177 و 176.
[12]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 8، 12/1/42، ص 2.
[13]. روزنامه اطلاعات، ش 11056، 11/1/42، ص 16.
[14]. روزنامه کیهان، ش 5908، 11/1/42، ص 1.
[15]. همان، ص 12.
[16]. همان، ش 5909، 12/1/42، ص 1.
[17]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی، ج 2،نشریه کتابخانه پهلوی، بی تا،ص 1632.
[18]. روزنامه مهر ایران، ش 1793، 12/1/42، ص 8.
[19]. روزنامه کیهان، ش 5915، 20/1/42، ص 9.
[20]. روزنامه مهر ایران، ش 1793، 12/1/42، ص 1.
[21]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 9، 14/1/42، ص 3 و 2.
[22]. روزنامه مهر ایران، ش 1793، 12/1/42، ص 1.
[23]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 8، 12/1/42، ص 3.
[24]. روزنامه اطلاعات، ش 11056، 11/1/42، ص 13.
[25]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 9، 14/1/42، ص 3.
[26]. روزنامه کیهان، ش 5909، 12/1/42، ص 11 و 1.
