پنجشنبه 20 دی 1341 13 شعبان 1382 10 ژانویه 1963
10 بازدید
□ سخنرانی آیتالله طالقانی
عصر امروز آیتالله سیدمحمود طالقانی در مسجد هدایت تهران به منبر رفت و از بیشتر اموری که در مملکت به سود خارجیان تمام میشود انتقاد کرد و گفت: «هر کاری در مملکت ما بشود به نفع خارجیهاست». او در ادامه سخنان خود دستگاه دادگستری را ناکارآمد دانست و افزود که «مردم باید دسته به دسته از طبقات مختلف» متحد شده نگذارند «خارجیان از موقعیت استفاده کنند و منافع سرشاری از منابع طبیعی و غیره» ایران را ببرند. طالقانی با ذکر این موارد در پایان دستگاه حاکم را مورد خطاب قرار داد و با حالت نقادانه پرسید: «آیا مملکت اسلامی باید اینطور باشد»؟![i]
□ جلسات صبح و عصر کنگره شرکتهای تعاونی روستایی
سومین جلسه کنگرة شرکتهای تعاونی روستایی ایران ساعت 9 صبح در سالن سرپوشیده محمدرضا شاه پهلوی آغاز شد. ریاست جلسه با یک کشاورز 93 ساله مازندرانی به نام عنایتالله مدانلو بود که قبل از ورود به دستور جلسه، مدیران عامل چند شرکت تعاونی روستایی و تعدادی از کشاورزان درباره اصلاحات ارضی و عملکرد کنگره حاضر سخنانی ایراد کردند. آنگاه در ساعت 9:30 حسن ارسنجانی به سالن کنگره آمد و خود ریاست کنگره را به عهده گرفت.
او ابتدا به تعطیلی فردا و پسفردا اشاره و اعلام کرد که دهقانان روز جمعه برای بازدید به خوزنین (واقع در نزدیکی قزوین که از روستاهای زلزلهزده سال گذشته است) میروند و سپس روز شنبه (پسفردا) که مصادف با نیمه شعبان و میلاد حضرت حجت (عج) است به قم خواهند رفت. وزیر کشاورزی دربارة بازدید از روستای خوزنین رو به کشاورزان گفت: «این ده از این جهت به شما نشان داده میشود که شما باید از این به بعد دهات و قراء مملکت را مثل خوزنین بکنید. برای خود در دهات این مملکت خانه بسازید. آب لولهکشی به وجود آورید و از هر جهت کاری کنید که به همراه مالکیت ارضی زراعتی زندگی شما در روستاها نیز تغییر کند».[ii]
رئیس شرکتهای تعاونی گیلانغرب بود که در بخشی از سخنانش به وضع نامناسب کشاورزان در محل اقامتشان در تهران اشاره کرد و گفت: «در سلطنتآباد از افراد رشتی دیدن کردم عدهای از آنها پتو نداشتند».[iii] علی وکیلی (رئیس اتاق بازرگانی) به سخنرانی پرداخت و از جهان کنونی و وضع زندگانی که در حال نوشدن و تغییر یافتن است سخن گفت و به گونهای اجرای اصلاحات ارضی را در کشور تأیید کرد.
در ادامه مراسم اعضای کمیسیونهای ششگانه کنگره انتخاب شدند.[iv] همچنین افرادی را مؤسسات اقتصادی و اتحادیهها و شرکتهای تعاونی کشور، برای شرکت در این کمیسیونها معرفی کردند و مقرر شد که کمیسیونها کارشان را از ساعت 4 بعدازظهر امروز آغاز کنند. جلسه صبح امروز در ساعت 13 به پایان رسید.[v]
جلسة کنگره در بعدازظهر نیز برگزار شد. رئیس این جلسه ارسنجانی بود و در ساعت 17 آغاز به کار کرد. در ابتدای کنگره، اعضای چهار کمیسیون از کمیسیونهای ششگانه جلسهای تشکیل دادند. سپس حسن زاهدی (مدیرعامل بانک کشاورزی) پیشینهای از اعتباراتی را متذکر شد که تاکنون بانک کشاورزی در اختیار بخش کشاورزی قرار داده است. بعد از او، سالور (رئیس اصلاحات ارضی کل کشور) طی سخنانی روند برنامه اصلاحات ارضی را از زمان آغاز آن تشریح کرد و در ادامه سخنان خود، نبود ثبت معاملات انجام یافته و شناخته نشدن مالک زمین را عمدة مشکل سازمان تحت ریاستش دانست. آنگاه ارسنجانی بار دیگر رشته سخن را در دست گرفت و به تفصیل تاریخچهای از فعالیتهای کشاورزی، گزارشی از اقدامات خود را از هنگامی که وزیر کشاورزی شده است و شمهای از فعالیتها و سختیهای کار اصلاحات ارضی را بیان نمود.[vi] او گفت: «وزارت کشاورزی تا قبل از آمدن من دستگاه گمنامی بود که برای مالکین بزرگ خدمت میکرد». در پایان سخنانش هم با اشاره به اصول پیشنهادی ششگانه محمدرضا پهلوی در دیروز، از انتخاباتی سخن گفت که در آینده برای مجلسین برگزار خواهد شد. او در این باره رو به کشاورزان گفت: «باید سعی کنید کسانی که به خلاف اصلاحات ارضی تاکنون اقدامی کردهاند انتخاب نشوند و باید به دهات بروید و آراء مثبت مردم را برای تصویب اصول ششگانهای که شاهنشاه فرمودهاند به دست آورید».[vii]
در این هنگام وی خبری را که با تلفن از دربار به او داده شده بود، خطاب به حاضران اعلام کرد که شاه امشب برای دیدار از کشاورزانی که به سبب غذای ناسالم بیمار شدهاند به سلطنتآباد (محل اقامت کشاورزان) خواهد آمد.
□ تصویب طرح ملی شدن جنگلها
به گزارش روزنامه اطلاعات وزیر کشاورزی اعلام کرد لایحه ملی شدن جنگلها به تصویب رسیده است. به موجب این لایحه وسعت جنگلها و مراتع کشور بیش از 20 میلیون هکتار است و به عنوان دومین اصل اصلاحات دانسته شده و در واقع متعلق به تمام ملت ایران است.[viii]
لایحه مزبور 13 ماده دارد که کارشناسان جنگل و اعضای شورای عالی جنگل آن را تهیه کرده و چندی پیش وزیر کشاورزی آن را به جلسه هیئت دولت برده، در آنجا هم به تصویب رسیده بود. مهمترین ماده این لایحه «موضوع تبدیل جنگلها به زمینهای زراعتی» است. به این معنی که هیچکس حق ندارد پس از این درختان جنگل را قطع کند و از زمینهای آن برای کشت و کار استفاده کند. لایحه ملی شدن جنگلها برای متخلفین در امور جنگل مجازاتهایی در نظر گرفته است.[ix]
□ شاه در محل اقامت کشاورزان
چنانکه در پایان جلسه بعدازظهر کنگره شرکتهای تعاونی روستایی اعلام شد، محمدرضا پهلوی امشب به سلطنتآباد، محل اسکان نمایندگان کشاورزان در تهران، رفت و شام را با آنان خورد. هرچند برخی از روزنامهها، از جمله مهر ایران، این اقدام شاه را ناگهانی خواند و در ادامة آن گزارش مفصلی از چگونگی حضور وی در سلطنتآباد تهیه کرد. بر اساس این گزارش، محمدرضا پهلوی پیش از صرف شام در جمع نمایندگان کشاورزان مقیم آنجا به سخنرانی پرداخت و با اشاره به اینکه اساس کار آینده کشاورزان در تقویت شرکتهای تعاونی نهفته است، خطاب به آنان گفت: «کلیه پیشرفتتان، کلیه سعادتتان در گرو این شرکتهاست هرچه این تشکیلات وسیعتر بشود، قویتر بشود کار شما هم سادهتر میشود». شاه برپایی این کنگره را قدمی دانست که «در تمام تاریخ 2500 ساله ایران به هیچ اقدامی به اندازه آن نتوانسته اجتماع ایران را دگرگون سازد».[x]
□ کمیسیونی ویژه در وزارت کشور
در پی سخنرانی دیروز محمدرضا پهلوی دربارة مراجعه به آراء عمومی برای تصویب اصول ششگانه، صبح امروز وزارت کشور کمیسیونی تشکیل داد تا چگونگی فراهمسازی مقدمات این کار را مطالعه و بررسی کند. این کمیسیون با حضور امیر عزیزی (وزیر کشور) و کلیه استانداران، فرمانداران کل و مأموران اداره کل انتخابات، تشکیل شد. در این کمیسیون مقرر شد که پس از تدارک مقدمات «و امر و صدور دستورات لازم به استانداران و فرمانداران، و ادارة کل انتخابات، وزارت کشور ترتیبات لازم را به منظور اجرای برنامه مراجعه به آراء عمومی فراهم آورد. «همچنین پس از اتمام کار کنگره، فهرست نیازهای هر یک از استانها و فرمانداریهای کل، بررسی و تهیه شود. امروز گفته شد که پس از تهیه لایحه اصلاح قانون انتخابات و فروش سهام کارخانجات دولتی، تاریخ مراجعه به آراء عمومی اعلام میشود.[xi]
□ سازمان مرکزی اتحادیههای تعاونی روستایی ایران
در محافل سیاسی سخن از تشکیل سازمانی به نام «سازمان مرکزی اتحادیههای تعاونی روستایی ایران» است که به عنوان مرکز شبکه تعاونی روستایی فعالیت کند. این سازمان که در واقع جانشین «اتحادیههای مالکین بزرگ» خواهد بود، در مبارزات سیاسی آینده، به ویژه در امر انتخابات نقش مؤثری ایفا خواهد کرد.[xii]
□ تحلیل سخنان محمدرضا پهلوی در رسانههای خارجی
افزون بر جراید داخلی، برخی از رسانههای خارجی اخبار مربوط به کنگره شرکتهای تعاونی روستایی تهران را که دیروز با سخنان محمدرضا پهلوی گشایش یافت گزارش کردند و از دیدگاههای مختلف به تحلیل آن پرداختند و بیشتر خبرگزاریها از ماوقع کنگره اخباری به مناطق مختلف جهان مخابره کردند؛[xiii] خبرگزاری فرانسه به نقل از روزنامه تهران ژورنال احتمال داد که مراجعه به آرای عمومی و به اصطلاح رفراندومی که شاه در سخنان دیروز خود به منظور تصویب 6 ماده پیشنهادیاش مطرح ساخت، تا 3 هفته آینده برگزار خواهد شد. از سوی دیگر خبرگزاری آسوشیتدپرس از تهران گزارش داد که «شاهنشاه ایران با اعلام رفراندوم عمومی برای تصویب اصلاحات اجتماعی در ایران کار بسیار جالب و دنیاپسندی» کرده است. این روزنامه در ادامه گزارش خود اقدام شاه را «یک شاهکار سیاسی» تلقی نمود که در «22 سال سلطنت شاهنشاه یک چنین اقدام متهورانه سابقه نداشته است» و به تمجید و تعریف آن پرداخت.[xiv] علاوه بر این رویتر نخستین جلسه کنگره را یک جلسه تاریخی و سخنرانی محمدضا پهلوی را یک «نطق انقلابی» خواند که با حضور نزدیک به 5 هزار تن از نمایندگان کشاورزان در ایران گزارش شده است و رژیم ارباب و رعیتی برچیده خواهد شد.[xv]
در این میان آنچه درخور توجه و تعمق است نگاه نقادانه برخی رادیوهای فارسی زبان در چند کشور خارجی نسبت به کنگره مزبور و سخنان محمدرضا پهلوی در جلسه دیروز آن است. هر کدام از این رسانهها به فراخور وابستگی خود به گروههای فعال در خارج از ایران مسائل کنگره را تحلیل کردند. از جمله بخش کردی رادیو پیک ایران و قسمتی از برنامهاش در ساعت 17، به رفراندوم گذاشتن 6 لایحة پیشنهادی شاه ایران را شکستن «حدنصاب عوامفریبی» اعلام کرد و چند لایحه آن را از جمله اصلاح ارضی، تشکیل سپاه دانش و ملی کردن جنگلها را «دارای جنبه اصلاحات نیمبند و ناقص» دانست. برخی دیگر از آن را هم دارای جنبه ارتجاعی دانست. این رادیو در ادامه برنامة خود به اهداف محمدرضا پهلوی از برنامه رفراندوم اشاره کرد و گفت که: «شاه میخواهد در این رفراندوم چنین جلوهگر سازد که سلطنت مطلقه وی دارای پایه اجتماعی وسیع است. افزون بر این، او میخواهد با اجرای این رفراندوم انتخابات مجلس شورای ملی را بار دیگر به عقب بیندازد».[xvi]
همچنین با اشاره به نامه یک دهقان که برای روزنامة مردم (ارگان حزب توده ایران) نوشته بود، چاپ مقالهها و اخبار مختلف داخلی یا درباره اصلاحات ارضی در روزنامهها، یک تبلیغات دانست و اظهار کرد: «روزی نیست که روزنامههای طرفدار دولت به بحث در اطراف اصلاحات ارضی نپردازند و جاروجنجال دربارة تحویل زمینهای زراعتی و املاک مالکین به دهقانان راه نیندازند». این رادیو به نقل از همان نامه، نمونههایی از برخی مقالات روزنامه اطلاعات را هم خواند و در ادامه، واگذاری تعدادی از املاک را به کشاورزان به دست برخی ملاکین که در روزنامهها آمده است، ساختگی دانست در حالی که نام برخی دیگر را برشمرد که روزنامه اطلاعات از آن نام نبرده و ننوشته است که چرا این مالکان بزرگ زمینهای خود را طبق قانون اصلاحات ارضی در اختیار دولت و کشاورزان قرار نمیدهند.[xvii]
صدای ملی ایران دیگر رادیوی فارسی زبان خارج از کشور است که امروز ضمن تماس با برخی از دهقانان بر این باور است در این کنگره کشاورزان تنها به لغو نظام ارباب و رعیتی اکتفا نکرده، بلکه خواستار شدهاند که «ده شش دانگ به عنوان حداقلی که هر مالک میتواند برای خود نگاهدارد، از قانون اصلاحات ارضی حذف شود و به جای آن حداکثر مالکیت به همان شکلی که وزیر کشاورزی تعیین نموده، بین 20 تا 30 هکتار و حتی مناطق شمالی مملکت از قبیل گیلان و مازندران کمتر از این میزان تعیین شود». این رادیو در ادامه گزارش خود یادآور شد که اگر مقامات مسئول مملکت هدفشان فریب دهقانان نیست باید این اقدام را عملی سازند.[xviii]
رادیو صدای آزادی ایران که روسها آن را ایجاد کردهاند از دیگر رادیوهای خارجی عقب نماند و بخشی از برنامههای عصر امروز خود را به موضوع کنگره شرکتهای تعاونی روستایی ایران و موضوعات مربوط به آن اختصاص داد. این رادیو با طرح این پرسش که «چه کسی میگوید نظام ارباب و رعیتی در ایران برچیده شده»؟ اظهار کرد: «تا رژیم فعلی از میان نرود رژیم ارباب و رعیتی هم از میان نمیرود».[xix]
اما با وجود این گزارشها و تحلیلها، دفتر وابستگی سفارت ایران در کویت تلگرافی را به ادارة کل انتشارات رادیو در تهران مخابره کرد که بر اساس آن سخنرانی دیروز شاه که مستقیماً از رادیو ایران پخش میشد، انعکاس عمیق و اثربخشی میان ایران مقیم آن کشور، به ویژه کارگران و کشاورزان داشته است. در این تلگراف از ایرانیانی یاد شده است که بر اثر مظالم نظام ارباب و رعیتی جلای وطن کردهاند، اما پس از آنکه از ملغی شدن آن آگاهی یافتند، به سفارتخانه کبری و وابسته مطبوعاتی ایران در کویت رفته و اظهار خوشوقتی نمودهاند.[xx]
□ عزل برخی از مسئولان وزارت کشور به دستور شاه
برخی از منابع موثق اطلاع دادند که عزل «عدهای از مسئولان وزارت کشور و بعضی از صاحبمنصبان سازمانها که به تازگی برکنار شدهاند، به دستور شاه بوده است. همین منابع تأکید میکنند که علت عزل آنان بیشتر به آن سبب بوده است که آنها نتوانستهاند از فعالیت جبهه ملی در مناطق مختلف کشور جلوگیری کنند. از جمله این عزلشدگان استاندار مازندران و گیلان بودهاند که گویا فعالیت جبهه ملی در آن دو خطه بیشتر از مناطق دیگر کشور گسترش یافته بود.[xxi]
□ فهرست منافع کنسرسیوم نفت ایران در اختیار اوپک
به گزارش روزنامه مرد مبارز، یک مؤسسه معروف تحقیقاتی آمریکایی به درخواست سازمان نفتی اوپک فهرستی از منافع کنسرسیوم نفت را در ایران تهیه کرده و در اختیار آن سازمان گذاشته است. این روزنامه در ادامه این خبر افزود که طبق گزارشهای قبلی که کنسرسیوم به اوپک تسلیم کرده بود، منافع خود را بسیار کمتر از میزان مقرر اعلام نموده بود. اما با این گزارش معلوم شده که کنسرسیوم ظرف 5 سال اخیر 71 درصد از کل سرمایهگذاری خود در منابع نفت ایران سود برده است. گفتنی است این میزان سود در گزارشهای پیشین آن کنسرسیوم نیامده بود.[xxii] در حالی که وزارت دارایی قصد دارد به وسیله ادارة کل نفت با قبولاندن اصل تفکیک حق مالکانه از مالیات، تا پایان سال جاری بتواند در حدود 32 میلیون دلار از کنسرسیوم بگیرد. چنانچه این اتفاق رخ دهد، با در نظر گرفتن مبلغی که بابت کسر هزینهها عاید ایران میشود، دولت مبلغ 35 میلیون دلار از کنسرسیوم نفت دریافت خواهد کرد.[xxiii]
پینوشتها:
[i]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج 29: آیتالله سیدمحمود طالقانی ، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 339.
[ii]. روزنامه پست تهران، ش 2820، 20 دی 1341، ص 1 و 3.
[iii]. مؤمنی، باقر، مسئله ارضی و جنگ طبقاتی در ایران، تهران، پیوند، 1359، ص 430.
[iv]. همان.
[v]. مؤمنی، باقر، همان، ص 430؛ روزنامه اطلاعات، ش 10996، 20 دی 1341، ص 1 و 13.
[vi]. روزنامه کیهان، ش 5849، 13 دی 1341، ص 1 و 2.
[vii]. روزنامه اطلاعات، ش 10997، 23 دی 1341، ص 1 و 13.
[viii]. ساوجبلاغی، اکبر، نیم قرن زندگی شاهنشاه آریامهر ، تهران، ص 200 و 201.
[ix]. روزنامه کیهان، ش 5848، 20 دی 1341، ص 11 و 12.
[x]. روزنامه مهر ایران، ش 1742، 23 دی 1341، ص 1 و 2.
[xi]. روزنامه پیغام امروز، ش 846، 20 دی 1341، ص 1 و 8؛ روزنامه پست تهران، ش 2820، 20 دی 1341، ص 1و 4.
[xii]. روزنامه پیغام امروز، ش 846، 20 دی 1341، ص 1و 8.
[xiii]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 7 و 16.
[xiv]. روزنامه پیغام امروز، ش 846، 20 دی 1341، ص 1و 8.
[xv]. روزنامه فرمان (ویژه دهمین سال انقلاب سفید)، 1351، ص 59.
[xvi]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 242، 23 دی 1341، ص 10 و 11.
[xvii]. همان، ص 8 و 9.
[xviii]. همان، ص 20 و 21.
[xix]. همان، ص 7 و 8.
[xx]. روزنامه اطلاعات، ش 10996، 20 دی 1341، ص 13.
[xxi]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 242، 23 دی 1341، ص 7
[xxii]. روزنامه مرد مبارز، ش 693، 20 دی 1341، ص 4.
[xxiii]. روزنامه بورس، ش 358، 20 دی 1341، ص 1.
