چهارشنبه 10 بهمن 1341 4 رمضان 1382 30 ژانویه 1963
11 بازدید
□ وعاظ و روحانیون تحت نظارت ساواک
حسن پاکروان، رئیس سازمان اطلاعات وامنیت کشور (ساواک)، در نامهای به ساواک در سراسر کشور، از جمله ساواک قم دستور داد که کلیة وعاظ و روحانیون را تحت نظر داشته باشند. هرگاه این اشخاص اهانت یا اتهامی متوجه مقام سلطنت کردند یا مردم را با سخنرانی خود در منابر بر ضد امنیت و مصالح کشور تحریک نمودند، برابر مقررات و طبق قانون ساواک، آنان را تحت نظر و مراقبت قرار دهند.[i]
□ سخنرانی تند فصیحی علیه دولت علم
شیخ علی فصیحی، از روحانیون مشهد و از شاگردان و مریدان آیات عظام محمدهادی میلانی و قمی، از افراد فعال در مجلة مکتب اسلام و عضو «مجمع محدثین» بوده که در مساجد و مدارس علوم دینی در پشتیبانی و هواداری از استادان خود و علیه دولت سخنرانیهایی کرده است، فصیحی امروز در منزل آیتالله قمی به سخنرانی پرداخت و در سخنانی تند آشکارا به اسدالله علم (رئیس دولت) ناسزا گفت. او با کنایه به محمدرضا پهلوی هم اشارهای نمود و از وی بد گفت: او در حین سخنرانی چندبار با هیجان خاصی از جایگاه سخنرانی میان مردم آمد. خلاصه صحبتهای وی این بود که در اوضاع کنونی یا باید بکشیم یا به کشتن برویم و اگر مردیم، زندهایم.[ii]
□ دستگیری حجت الاسلام وحدتنیا
حجتالاسلام محمود وحدتنیا پس از سخنرانی تند و اعتراضآمیزش که دو روز پیش در مسجد صمصام خان (قلعهبیگی) تبریز ایراد کرد و با اشارههای کنایهآمیز، سخنان محمدرضا پهلوی را در قم، پاسخ داد، امروز دستگیر شد. ساواک آذربایجان در گزارشی که دربارة علت دستگیری وی به تهران فرستاد، نوشت: «ساعت 23 روز 8 بهمن 41 با وجود تذکراتی که قبلاً به مشارالیه و همچنین [دیگر] وعاظ داده شده بود، در مسجد صمصام خان (قلعه بیگی) [وی] به منبر رفته، و اظهاراتی مینماید که عین گفتههای وی از طرف مأموران یادداشت [شده است] و به ضمیمه تقدیم میگردد.
نظر به اینکه بیانات نامبرده فوقالعاده تحریکآمیز و ممکن بود که راه را برای سایرین نیز باز نموده و نظم عمومی را برهم بزند؛ برابر تصمیم متخذه در کمیسیون متشکله در استانداری، مشارالیه [به] وسیله شهربانی تبریز دستگیر و به این ساواک تحویل گردید». با این گزارش، ساواک آذربایجان، وحدتنیا را به تهران اعزام کرده و در ادامه گزارش خود یادآوری میکند که بازگشت او به تبریز در ایام ماه رمضان مقرون به مصلحت نبوده باعث تجری دیگر همکارانش خواهد بود. از اینرو پیشنهاد میشود که وی حداقل به مدت 6 ماه به یکی از جزایر جنوب تبعید شود.[iii] وحدتنیا در تهران و هماکنون در زندان قزلقلعه زندانی است.[iv]
□ شرکت زنان در امور سپاه دانش
هیئت دولت از ساعت 17 تا 18:30 تشکیل جلسه داد. علاوه بر اعضای کابینه دولت، شهردار تهران و چند تن از مهندسین شهرداری هم حضور داشتند که درباره برخی از مسیرها و جادههای اصلی شهر گفتوگوهایی شد. سپس از زندگی مردم گودنشین و امکان انتقال آنان به نقاط دیگر صحبت شد. این مذاکرات بدون گرفتن تصمیم قطعی به پایان رسید.[v] اما مهمترین موضوع مذاکرات جلسة امروز هیئت دولت، طرح شرکت زنان در سپاه دانش بود که به بررسی گذاشته شد.
به موجب این طرح به زنان امکان داده میشود که به عنوان افراد سپاه دانش به روستاها و قصبهها اعزام شوند و به تعلیم و تربیت دختران بپردازند. در این طرح وزارت فرهنگ پیشنهاد داده است بابت شرکت زنان در این امر، حقوقی به آنها تعلق نمیگیرد، اما به پاداش خدماتشان، مدال افتخار به آنان داده خواهد شد.[vi]
□ تظاهرات دانشجویان ایرانی در خارج از کشور
بیش از 300 نفر از دانشجویان ایرانی مقیم آلمان، به محل کنسولگری ایران در شهر هامبورگ رفتند و در آنجا برضد برنامهها و اقدامات محمدرضا پهلوی در ایران تظاهرات کردند. تظاهرات این تعداد از دانشجویان، صورت اعتصاب به خود گرفته است و دانشجویان اظهار میدارند که «کنسولگری را ترک نمیکنیم تا بدینوسیله تنفر خود را به عملیات شاه که عنوان اصلاحات ملی بدان داده است، ابراز داریم». علاوه بر این، تشکیلات دانشجویان ایرانی در خارج از ایران، با یکدیگر مشغول گفتوگواند که دیگر دانشجویان ایرانی در کشورهای خارجی هم از این دست تظاهراتی کنند و از آنان پشتیبانی نمایند. بر اساس همین اخبار خبرگزاری رویتر از ژنو خبر داد که دانشجویان ایرانی در آن شهر دست به اعتصاب زده و در ضدیت و مخالفت با رفراندوم، در صحن کنسولگری ایران در ژنو بر زمین نشستهاند.[vii]
□ روزنامههای خارجی همچنان مشغول بازتاب تحولات داخلی ایران
با گذشت سه روز از برگزاری رفراندوم در ایران، روزنامهها، مطبوعات و شبکههای رادیویی و تلویزیونی کشورهای جهان، بهویژه در اروپا، همچنان مسائل و تحولات داخلی ایران را دنبال میکنند و در صدد هستند که نشان دهند اقدامات محمدرضا پهلوی تا چه اندازه با برنامههای ارائه شده، هماهنگ است. دراین باره تبلیغات وسیعی به راه انداخته شده است، به گونهای که از زمان اعلام لوایح ششگانه تاکنون رسانههای خبری خارجی، هر کدام به فراخور اهداف و سیاستهایی که دنبال میکنند، از تحولات اخیر ایران گزارش خبری تهیه میکنند. نیویورک تایمز، چاپ آمستردام که در اروپا، آمریکا و خاورمیانه نیز منتشر میشود، در شمار همین روزنامههاست که در شماره امروز، عکسی از محمدرضا شاه چاپ کرد و نوشت: «مردم ایران همه پشتیبان اصلاحات شاهنشاه هستند و برای جنبش به جلو موافقت دارند». نیویورک هرالدتریبون دیگر نشریة چاپ اروپایی است که مقالاتی در حمایت از اقدامات محمدرضا پهلوی در ایران به دست چاپ و نشر سپرده است. لوموند چاپ فرانسه، مقالة «یک رفرم انقلابی در ایران» را مهم خواند و رفراندومی را که در ایران برگزار گردید، یک انقلاب عظیم برشمرد. روزنامههای اورورپاریس و کومبا از دیگر روزنامههای خارجیاند که در بازتاب اخبار اخیر ایران، مقالاتی منتشر ساختهاند.[viii]
واشنگتن پست، نیز به عنوان یکی از نشریههای با نفوذ آمریکا در حمایت از محمدرضا پهلوی نوشت که «شاهنشاه ایران در حدود سه میلیون هکتار از اراضی شخصی خود را به رایگان به دولت واگذار کرد».[ix] نویسندة مقالة این روزنامه در این باره افزود که شاه «اکنون فرصت دارد تا پیروزیهایی را که مصطفی کمالپاشا در زمینه مدرنیزه کردن ترکیه به دست آورد، در ایران به طور مضاعف به دست آورد». نویسندة مقالة این نشریه در ادامه گفتار خود به مخالفان شاه و رفراندوم هم یورش برد و نوشت که فریاد آنان زمانی که رفراندوم با آراء عمومی مواجه شده است بیش از هر زمان دیگری به آسمان بلند شد».[x]
افزون بر مطبوعات، تلویزیون پاریس، رادیو لندن و رادیو آنکارا از دیگر رسانههای گروهی هستند که در برنامههای مختلفی دربارة تحولات اخیر ایران در تبلیغ و هواداری از اقدامات شاه به گفتوگو پرداختند.[xi]
□ تقسیم 1008 روستا از املاک سلطنتی
دولت رسماً اعلام کرد که تا به امروز 1008 قریه از املاک سلطنتی بین روستائیان و قرای سلطنتی تقسیم شده است.[xii]
□ میزان استخراج نفت ایران
شرکت نفت ملی ایران آماری منتشر ساخت که طبق این آمار، ایران در ماه گذشته (دی/دسامبر) با استخراج روزانه 007/546/1 بشکه نفت خام، دومین تولیدکنندة نفت خاورمیانه بوده است. این مقدار تولید نفت خام 33 درصد بیش از تولید ماه مشابه آن در سال گذشته است. در این باره محافل و شرکتهای نفتی ابراز امیدواری کردند که میزان استخراج نفت ایران روز به روز بیشتر گردد و مقام نخست تولید کنندة نفت خاورمیانه را به دست بیاورند. گفتنی است مقام کنونی ایران در خاورمیانه پس از 11 سال به دست آمده است و آن هم در نتیجة فشار دولت ایران به کنسرسیوم نفت برای افزایش تولید نفت بوده است. کویت و عربستان سعودی نیز به ترتیب اولین و سومین تولیدکنندة نفت در خاورمیانه هستند.[xiii]
□ تغییر اصول برنامه سوم
وزیر کشاورزی در گفتوگوی کوتاهی با خبرنگار روزنامة پست تهران اعلام کرد که برای اجرای سریع برنامههای اصلاحی و لوایح پیشنهادی شاه، برنامة سوم به طور کلی تغییر خواهد کرد. خبرنگار پست تهران از او پرسید که این تغییرات شامل چه مسائلی خواهد بود؟ ارسنجانی در پاسخ به سؤال خبرنگار آن روزنامه، توضیح بیشتری نداد و تنها به همین اشاره بسنده کرد که «آنچه مربوط به کار اینجانب است و در حدود وظایفی است که برعهده من گذارده شده، باید در قوانین سازمان برنامه و برنامههای عمرانی که تهیه شده است، تغییرات عمدهای صورت بگیرد».[xiv]
□ جلسه کمیسیون عالی
پیش از ظهر امروز کمیسیون عالی در دفتر ضیایی (وزیر صنایع ومعادن) با حضور خوشکیش (مدیرکل بانک ملی) و سلمان اسدی (رئیس هیئت مدیره بانک رفاه کارگران) تشکیل شد. در این کمیسیون دو موضوع بررسی و اخذ تصمیمات نهایی درباره آن به جلسات بعدی موکول شد: 1ـ مسأله تسهیم کردن کارگران در منافع کارخانهها که یکی از اصول لوایح ششگانه بود. در این موضوع یک رشته مذاکرات مقدماتی دربارة چگونگی اجرای این کار و کمکهایی که بانک ملی و بانک رفاه کارگران میتوانند در این زمینه انجام دهند، به عمل آمد. 2ـ طرحهای اعتباری جدیدی که برای رفاه حال و معیشت کارگران در دست تهیه است. درباره این موضوع نیز بانک رفاه کارگران از لحاظ تأمین اعتبار و دادن وامهای طویلالمدت با شرایط و اقساط مناسب اقداماتی به عمل آورده است که قرار شد در کمیسیون دیگر بررسی شود.[xv]
□ فرامانداران جدید شیراز و رشت
وزیر کشور، عبدالرحمان فرهمند و عطاءالله آقاخانی را به ترتیب به سمت فرماندار جدید شیراز و رشت منصوب کرد. در حکم دیگری نیز عزیزالله زارع را به سمت معاون استاندار فارس و عبدالحسین فروغی را به سمت معاون استاندار گیلان گماشت.[xvi]
□ جلسه جامعة سوسیالیستهای نهضت ملی
در ساعت 19، جلسه «بحث جامعة سوسیالیستهای نهضت ملی ایران» (نیروی سوم) تشکیل شد. در این جلسه ابتدا خلیل ملکی به سخنرانی پرداخت و درباره اقدامات محمدرضا پهلوی اظهار داشت که او «فعلاً تاکتیک خوبی را دنبال میکند، اما بعدها دچار شدیدترین مخمصهها خواهد شد». ملکی به رفراندوم اشاره کرد و گفت: «ما همه ایرانی هستیم، ولی در این رفراندوم ما رأی ممتنع داریم؛ زیرا به ما اعتنا نکردند». وی کارها و اصلاحات وزیر کشاورزی را همراه با عیب دانست و در ادامه گفتار خود به بنیاد پهلوی پرداخت که به نظرش «همة موجودیت آن غصبی است». او گفت که رضاشاه این املاک را «به زور از دیگران گرفته و اکنون هم به عنوان یک نهاد خیریه در تصرف شاه قرار دارد».
ملکی در بخش دیگری از سخنانش، تقسیم اراضی و اصلاحات ارضی را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت که «با این ترفند، سر عدهای از دهقانان را دولت گرم میکند». او بر این باور است که این عده هم «بعداً بیدار خواهند شد و به مبارزات شدیدی دست خواهند زد». پس از ملکی، صفا به سخنرانی پرداخت و تعداد آراء رفراندوم را که وزارت کشور بیش از پنج میلیون اعلام کرده است، «دروغ» خواند. وی ضمن تأیید سخنان و نظریات ملکی، در پایان گفت به حرفهای رهبران جبهه ملی که میگویند اگر طرف زنها را بگیریم طبقه روحانی را از دست میدهیم و یا بالعکس، نباید وقعی بگذاریم و ساکت و خاموش ننشینیم.[xvii]
پینوشتها:
[i]. نجاریزاده، تقی، ساواک و نقش آن در تحولات داخلی رژیم شاه، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378، ص 163.
[ii]. آیتالله العظمی سیدمحمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص 76.
[iii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 492 و 493.
[iv]. بهبودی، هدایت الله، تبریز در انقلاب، تهران، عروج، 1383، ص 67.
[v]. روزنامه اطلاعات، ش 11013، 11 بهمن 1341، ص 16.
[vi]. روزنامه پست تهران، ش 2837، 11 بهمن 1341، ص 4.
[vii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 258، 11 بهمن 1341، ص 7.
[viii]. روزنامه پست تهران، ش 2836، 10 بهمن 1341، ص 4.
[ix]. روزنامه ملیون، ش 801، 10 بهمن 1341، ص 1.
[x]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 258، 11 بهمن 1341، ص 2.
[xi]. روزنامه ملیون، ش 801، 10 بهمن 1341، ص 1.
[xii]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1619.
[xiii]. روزنامه اطلاعات، ش 11013، 11 بهمن 1341، ص 13.
[xiv]. روزنامه پست تهران، ش 2840، 15 بهمن 1341، ص 4.
[xv]. روزنامه بورس، ش 372، 11 بهمن 1341، ص 1 و 4.
[xvi]. روزنامه پست تهران، ش 2836، 10 بهمن 1341، ص 4.
[xvii]. خلیل ملکی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 175و 177.
