چهارشنبه 14 فروردین 1342 / 8 ذیقعده 1382 / 3 آوریل 1963
6 بازدید
± درخواست آیتالله حکیم از مراجع ایران
تلگرافهای تسلیت روحانیون و علما پس از واقعة مدرسة فیضیه، امروز نیز ادامه داشت. امروز چند تلگراف از طرف علمای نجف به ایران مخابره شد که در مهمترین آنها، آیتالله سیدمحسن حکیم از مراجع تقلید و علمای ایران خواست که دستهجمعی به عراق مهاجرت کنند. در این تلگراف که به زبان عربی مخابره شده آمده است: «حوادث مؤلمه پیدرپی و فجایع غمانگیز به ساحت علمای اعلام و روحانیت قم، قلوب مؤمنین و متدینین را جریحهدار و موجب تأثر شدید اینجانب گردیده است (و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون). حضرات علما دستهجمعی به عتبات عالیات مهاجرت نمایند تا بتوانم رأی خود را دربارة دولت صادر کنم».[1] تلگراف آیتالله حکیم به 25 نفر از علما و مراجع قم، تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، بروجرد، همدان، خرمآباد، رشت، تبریز و کرمانشاه مخابره شده است.[2]
± گزارش ساواک از ملاقات فرزند آیتالله حکیم با آیتالله خمینی
امروز ساواک در گزارشی درونسازمانی، از ملاقات فرزند آیتالله حکیم با آیتالله خمینی خبر داد. در این گزارش آمده: «اخیراً فرزند آیتالله حکیم از نجف به ایران وارد و در قم با آیتالله خمینی ملاقات نموده و مبلغ قابل توجهی نیز در اختیار خمینی گذارده است. گفته میشود نامبرده از طرف آیتالله حکیم به کلیة علمای قم توصیه نموده که از خمینی تبعیت نموده و او را تقویت کنند».[3]
± هشدار آیات عظام خویی و شیرازی به شاه
علاوه بر تلگراف آیتالله حکیم به علمای ایران، امروز چند تلگراف دیگر نیز از سوی مراجع و طلاب نجف به علمای ایران ارسال شد. آیات عظام، سیدابوالقاسم خویی و سیدعبدالله شیرازی در دو تلگراف جداگانه با اشاره به هشدارهای قبلی خود، شاه را تهدید کردند که در صورت تداوم پشتیبانی دستگاه حاکمه از قوانین شوم ضد اسلام، آخرین وظیفة خود را انجام داده و مسئول حوادث، شخص شاه و هیئت دولت خواهند بود. در تلگراف آیتالله خویی آمده است: «در اول این ماه تلگرافاً از شاه خواستیم که از پشتیبانی قوانین شوم ضد اسلام خودداری کند و الا، علمای اعلام و مسلمانان جهان در دفاع از مقدسات اسلام کوتاهی نخواهند نمود. به قرار معلوم، بر پشتیبانی خود باقی و از اهانت به مقدسات دین دستبردار نیست. خصوصاً حادثة مؤلمة قم، قلوب ما و عموم مسلمین را جریحهدار نموده، بار دیگر بدینوسیله اعلام میداریم چنانچه از این قوانین رفع ید نشود، آخرین وظیفة خود را انجام خواهیم داد و مسئول حوادث، شخص شاه و هیئت دولت خواهند بود».[4]
آیتالله شیرازی نیز نوشته است: «در ماه پیش تلگرافاً از شاه خواستیم که رفع ید از مطالب غیرمشروعه بنماید و الا به وظیفة دینی خود عمل خواهیم نمود. جوابی نداد، بلکه بر شدت افعال و بیانات خود افزود و فاجعة عظیمة قم را در وفات حضرت جعفربنمحمد علیهالصلاهوالسلام ایجاد نمود. برای آخرین بار بدینوسیله اعلام مینماییم، چنانچه شاه رفع ید ننمود، بر حسب وعده، آخرین وظیفة خود را انجام خواهیم داد. مسئول حوادث واقعه، شخص شاه خواهد بود».[5] محتوای یکسان این دو تلگراف و ادبیات نزدیک به هم آنها، از هماهنگی و رایزنی علمای نجف در محکومیت حادثة مدرسة فیضیه حکایت میکند. به نظر میرسد که واقعة روز دوم فروردین در مدرسة فیضیة قم، حوزة علمیة نجف را نیز به تکاپو انداخته و علمای این شهر را نیز در حمایت از مراجع ایران و حوزة علمیة قم، بسیج کرده است.[6]
± تلگراف «طلاب مدرستین آیتالله بروجردی» به سه نفر از آیات عظام
«طلاب مدرستین آیتالله بروجردی» در نجف، امروز تلگرافی به قم فرستادند و خطاب به آیات عظام خمینی، گلپایگانی و شریعتمداری، واقعة مدرسة فیضیه را محکوم کردند. در تلگراف آنها نیز آمده: «از اهانتی که به حوزة مقدسة قم وارد آمده و خونهایی که از برادران روحانی ما به دست عمال مزدور ریخته شده است، متألم [بوده و] مراتب همدردی و انزجار خودمان را ابراز میداریم. تأیید و موفقیت آن حوزة محترمه را همواره از خداوند قاهر خواستاریم. و لا تحسبن الله غافلاً عما یعمل الظالمون. انما یؤخرهم لیوم تشخص فیه الابصار».[7]
± ممنوعیت الصاق آگهی و اعلامیه بر دیوارها
رادیو صدای آزاد ایران در برنامة امروز خود، از ممنوعیت الصاق هرگونه آگهی و اعلامیه بر دیوارها خبر داد. به گفتة این رادیو، شهربانی کل کشور این محدودیت را به بهانة حفظ نظافت و زیبایی شهر اعمال نمود، اما حقیقت این است که اخیراً اعلامیههایی علیه شاه و رژیم او به در و دیوار شهر الصاق گردید، که باعث ناراحتی شاه شده است.[8]
± ادامة برنامههای محمدرضا پهلوی در بیرجند
محمدرضا پهلوی که روز گذشته در بیرجند بود، شب را در دهکدة شوکتآباد این شهر سپری کرد. صبح امروز چند تن از روحانیون بیرجند به محل اقامت شاه رفتند و با او دیدار کردند.[9] این ملاقات کوتاه نیم ساعت به طول انجامید. برنامة بعدی شاه، بازدید از مرکز آموزش 161 ارتش در بیرجند بود. او ساعت 8 صبح به این پادگان رفت و پس از یک ساعت سرکشی از این مرکز نظامی، عازم فرودگاه بیرجند شد.[10]
±سفر شاه به بابلسر
محمدرضا با بدرقة مقامات دولتی و محلی بیرجند، روانة بابلسر شد. در پرواز به بابلسر، اسدالله علم نیز همراه شاه بود. هواپیمای حامل شاه و نخستوزیر، ظهر امروز در فرودگاه بابلسر به زمین نشست.[11] محمدرضا دقایقی بعد، رهسپار کاخ سلطنتی شد و به همسر و فرزندان خود پیوست.[12]
± برنامة امروز نخستوزیر
صبح امروز در حالی که محمدرضا پهلوی با روحانیون بیرجند ملاقات میکرد و به بازدید از مرکز نظامی این شهر مشغول بود، نخستوزیر نیز در حسینیة شوکتی بیرجند با گروهی از اهالی دیدار کرد.[13] او ساعتی بعد، از بیمارستان علم بازدید کرد و سپس برای همراهی با شاه، در سفر به بابلسر، خود را به فرودگاه رساند.[14] علم، عصر امروز به تهران بازگشت و ساعتی بعد، ریاست جلسة هیئت دولت را بر عهده گرفت.[15]
± مصاحبة مطبوعاتی وزیر مشاور
در جلسة امروز هیئت دولت، گزارش شورای عالی اداری، در مورد لایحة استخدام نیز مطرح گردید و قرار شد کمیتهای سه نفره از وزرا به نیابت از طرف هیئت دولت، طرح جدید را مورد بررسی نهایی قرار دهد.[16] پس از اتمام جلسة هیئت دولت، جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور به سؤالات مختلف خبرنگاران پاسخ داد. او در مورد نقش فئودالها در سازماندهی به اعتصاب بازار در برخی شهرها، تعطیلی بازار را در جریان اقتصادی کشور بیاثر دانست. تفضلی معتقد بود که تأثیر اعتصاب بازار در پیروزی نهضت مشروطه، به دلیل وجود صرافیهای بزرگ در بازار بود. او با اشاره به تشکیل و گسترش بانکهای خصوصی و دولتی، جریان اقتصادی کشور را متأثر از فعالیت این بانکها دانست و تعطیلی حتی تمام دکانها را در اقتصاد کشور بیاثر خواند. وزیر مشاور مدعی شد که بر اساس تحقیقات وی، یک نفر کاسب هم در قم یا مشهد حاضر نشده که به عنوان همراهی با مخالفین اصلاحات ارضی، مغازة خود را ببندد. تفضلی تمثیلی را که شاه در مورد مقاومت مورچه و لوکوموتیو برای مخالفان انقلاب سفید به کار برده بود، تکرار کرد و دربارة تعقیب شایعهسازان گفت: «دولت تصمیم تازهای در این مورد ندارد. با اینکه ما در جریان بزرگترین انقلاب اصلاحی هستیم ولی خوشبختانه احتیاجی به اقدامات شدید پیدا نشده و کسانی را که اقدام به شایعهسازی میکنند، مورد تعقیب قرار خواهیم داد». وی مجازات بزرگ مخالفین اصلاحات ارضی را، افکار عمومی اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران دانست که هر که را در هر لباس و هر مقام، با این 6 اصل انقلاب مقدس مخالفت کند، خائن به ملت ایران و خائن به انقلاب مقدس میداند. وزیر مشاور از اعتراض علمای عراق علیه اقدامات حکومت و دولت ایران، اظهار بیاطلاعی کرد و اکثریت آنها را طرفدار انقلاب مقدس ملت ایران به رهبری خردمندانة شاهنشاه دانست. او افزود: «شنیدم که بعضی در لباس روحانیت، از سرهنگ جمال عبدالناصر سودهایی بردهاند و تشویقهایی شدهاند که اولاً خلیج فارس را خلیج عربی [بخوانند] و ثانیاً با انقلاب مقدس ملت ایران ناجوانمردانه مبارزه کنند که البته به هیچ وجه نخواهند توانست و وضع اینها هم مثل همان مورچه و لوکوموتیو است».
در همین حال، موضوع لغو امتیاز برخی نشریات، همچنان ذهن خبرنگاران را مشغول به خود داشت. تفضلی در این مورد گفت: «چنانچه مدیران این جراید بخواهند چیزی بگویند، ما هم چیزها خواهیم گفت». او افزود: «فقط یک نگرانی از لغو امتیاز قریب پنجاه روزنامه بین کارگران و دانشجویان ایجاد شده و آن نگرانی این است که مبادا دوباره به اینها امتیاز بدهند».
از وزیر مشاور دربارة شایعة تحصن و پناهندگی برخی روحانیون در سفارت آمریکا سؤال شد. تفضلی در پاسخ به این سؤال مدعی علاقة اکثریت روحانیون به شاه شد و گفت: «چنانچه بخواهند پناهنده شوند، بهترین مرجع پناهندگی را شاهنشاه خود میدانند، مگر آنها که عادت به این عمل دارند و مزد میگیرند و فکر کردهاند بهتر است ارباب خود را عوض کنند ولی آمریکا که کشور متحد ایران است، هرگز به دشمنان و مخالفان اصلاحات ارضی پناه نخواهد داد». او معتقد بود که: «دولت بریتانیا سالهاست که دست از سیاست استعماری خود برداشته و آن دورانی که با تحصن در شاهعبدالعظیم و تحصن در سفارت انگلیس کاری صورت میگرفت، سالهاست که گذشته”. وزیر مشاور در پایان مصاحبة مطبوعاتی خود با اشاره به اعتراضات دولت آمریکا به قرارداد استعماری 1919 م و اعلامیة وزیر مختار وقت آمریکا علیه آن قرارداد، مدعی حمایت ایالات متحده از آزادی و ترقی ملت ایران شد و مردم، دولت و رسانههای گروهی این کشور را مدافع اصول انقلاب سفید در ایران دانست.[17]
±سفر وزیران کشاورزی و دادگستری به شیراز
صبح امروز سپهبد اسماعیل ریاحی، وزیر کشاورزی به همراه دکتر محمد باهری، وزیر دادگستری به شیراز رفتند و در مراسم اعطای اسناد مالکیت اراضی کشاورزان این شهر شرکت کردند. این مراسم در محوطه شهرداری و با حضور استاندار فارس و برخی از مقامات محلی برگزار شد.[18] ریاحی در این مراسم اسناد مالکیت 12208 نفر از کشاورزان مناطق مختلف فارس را به نمایندگان آنها تحویل داد.[19]
ریاحی عصر امروز نیز به دعوت استاندار فارس، با گروهی از خردهمالکین این منطقه دیدار کرد. به گزارش کیهان، موضوعاتی چون حق بانوان در مالکیت اراضی و مسئلة سهم آب و شیوة آبیاری در این نشست به بحث گذاشته شد و وزیر کشاورزی مقرر داشت که رئوس مطالب در مرکز مورد بررسی قرار گیرد.[20]
±سفر دو مقام انگلیسی به ایران
سر دنیس رایت، سفیرکبیر جدید انگلستان در ایران، ساعت 10 شب وارد تهران شد. گروهی از کارکنان سفارت انگلیس و برخی از نمایندگان وزارت امور خارجة ایران در فرودگاه مهرآباد به استقبال وی رفتند.[21] رایت سالها پیش، پس از نهضت ملی شدن صنعت نفت، با سمت کاردار سفارت انگلیس در تهران مشغول به کار بود و چندی پس از آن، معاونت اقتصادی وزارت امور خارجة انگلیس را بر عهده گرفت. به نوشتة پیغام امروز، سفیرکبیر جدید انگلیس قرار است هفتة آینده استوارنامة خود را تقدیم شاه کند.[22]
سخنگوی وزارت امور خارجه از سفر قریبالوقوع لرد مونت باتن، رئیس ستاد وزارت دفاع انگلیس به ایران خبر داد.[23] این مقام نظامی قرار است روز ششم اردیبهشت وارد تهران شود تا در جلسة کمیتة نظامی سنتو شرکت کند. جلسة مزبور در روز هفتم اردیبهشت در تهران برگزار خواهد شد.[24]
± دیدار سفیر ایران با مقام عالی شوروی
ظهر امروز طهمورث آدمیت، سفیرکبیر جدید ایران در مسکو، به دیدار لئونید برژنف، صدر هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی رفت و استوارنامة خود را تسلیم وی کرد. در این دیدار، هر دو طرف از تمایل کشور متبوع خود مبنی بر حفظ روابط دوستانه به یکدیگر سخن گفته و تعارفات دیپلماتیک را به جا آوردند. سفیرکبیر جدید ایران، در این دیدار گفت: «برای اینجانب مایة خوشوقتی است که کشور من اولین کشور جهان است که دولت شوروی را که به دست لنین کبیر تشکیل گردید، به رسمیت شناخت». او دربارة سیاست خارجی ایران در برابر شوروی نیز گفت: «تمام مساعی نسل معاصر ایران به رهبری شاهنشاه، متوجه آن است که مناسبات خود را با همسایة بزرگ، بر اصول سالم و معقول و صحیح و منطقی که سزاوار تاریخ و فرهنگ باستانی میهن میباشد، استوار نماید». برژنف هم در پاسخ به سفیر ایران، ابتدا از اظهارات وی تمجید کرد، سپس بدون آنکه نامی از ایالات متحده ببرد گفت: «ما برای تعهد ایران دربارة آنکه به هیچ کشور خارجی حق نخواهد داد که پایگاه نظامی احداث کند و اجازه نخواهد داد که از ایران به منزلة وسیلة تجاوز به اتحاد شوروی استفاده شود، ارزش قایلیم». او وعدههایی نیز مبنی بر گسترش مناسبات دوستانه با ایران داد و گفت: «دولت شوروی در آینده با تمام قوا سعی خواهد کرد که مناسبات ما با ایران واقعاً مناسبات دوستانة متقابل مبتنی بر حسن همجواری باشد و با ایجاد اعتماد بین دو کشور، به نفع ملل ما، امر صلح خاور نزدیک و میانه تحکیم یابد».
برژنف به سفیر ایران امیدواری داد که میتواند به پشتیبانی هیئت رئیسة شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی و شخص وی، امیدوار و مطمئن باشد.[25]
± تظاهرات دانشجویان ایرانی مقیم ایتالیا
امروز گروهی از دانشجویان ایرانی مقیم ایتالیا، در اعتراض به بازداشت دانشجویان و استادان دانشگاه تهران، به سفارت ایران در رم رفته و دست به تظاهرات زدند. خبرگزاری فرانسه در گزارش این خبر نوشت که» «آنها محل سفارت ایران در رم را اشغال کردهاند».[26]
پینوشتها:
[1]. دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج 3، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷، ص 315 و 314.
[2]. منصوری، جواد، تاریخ قیام 15 خرداد، ج اول، تهران، حوزه هنری، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶، ص 578.
[3]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 83.
[4]. اسناد انقلاب اسلامی، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374، ص 69.
[5]. همان، ص 70.
[6]. همان، ج 4، ص 51.
[7]. همان.
[8]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 10، 15/1/1342، ص 14.
[9]. روزنامه کیهان، ش 5910، 14/1/42، ص 1.
[10]. روزنامه خراسان، ش 3978، 15/1/42، ص 1.
[11]. روزنامه اطلاعات، ش 11058، 14/1/42، ص 16.
[12]. روزنامه مهر ایران، ش 1795، 15/1/42، ص 1.
[13]. روزنامه خراسان، ش 3978، 15/1/42، ص 1.
[14]. روزنامه مهر ایران، ش 1795، 15/1/42، ص 6.
[15]. روزنامه اطلاعات، ش 11059، 15/1/42، ص 16.
[16]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 1.
[17]. همان، ص 9 و 1.
[18]. همان، ص 12.
[19]. برگ زرین تاریخ کشاورزی و دهقانی ایران، تهران، اداره کل اطلاعات و روابط عمومی وزارت کشاورزی، بیتا، ص 25.
[20]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 12.
[21]. همان، ش 5911، 15/1/42، ص 12.
[22]. روزنامه پیغام امروز، ش 93، 15/1/42، ص 8 و 1.
[23]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 12.
[24]. روزنامه مهر ایران، ش 1795، 15/1/42، ص 4.
[25]. روزنامه کیهان، ش 5911، 15/1/42، ص 1.
[26]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 12، 19/1/42، ص 2.
