دوشنبه 24 دی 1341 17 شعبان 1382 14 ژانویه 1963
12 بازدید
□ تصویب آئیننامه مراجعه به آراء عمومی
هیئت وزیران در جلسه امروز که همه استانداران در آن شرکت داشتند مقررات مراجعه به آراء عمومی را تصویب کرد. این مقررات مربوط به رأیگیری دربارة مواد ششگانهای است که محمدرضا پهلوی در روز گشایش کنگره شرکتهای تعاونی روستایی پیشنهاد کرده و از مردم خواسته بود تا به آن رأی مثبت دهند. مصوبه هیئت دولت در 14 ماده تنظیم و برای اجرا به وزارت کشور ابلاغ شده است.[i]
دربارة این مصوبات یک مقام رسمی در وزارت کشور خبر داده مقدمات همهپرسی فراهم شده و چگونگی رأیگیری در شهرستانها و روستاها در جلسههایی که وزیر کشور با استانداران برگزار کرده، مورد بررسی قرار گرفته است و وزیر کشور هم دستورات لازم را به آنان داده است.[ii]
از دیگر مصوبههای جلسه امروز هیئت دولت برگزاری انتخابات مجلسین سنا و دوره بیستم مجلس شورای ملی در یک روز است.[iii] که تاریخ آن بعداً به اطلاع عموم خواهد رسید.
□ پیام محمدرضا پهلوی
در ساعت 14:30 پیام محمدرضا پهلوی که دربارة پیشنهاد لوایح شش مادهای صادر کرده بود از رادیو ایران پخش شد. او این پیام را خطاب به «ملت ایران صادر و با این جمله آغاز کرد: «قلب من سرشار از پیروزی است که از پاسخ مثبت شما به ندای خودم در خویش احساس میکنم. من از شما خواسته بودم که درباره مسائل مشخصی که با سرنوشت این کشور ارتباط حیاتی و مستقیم دارد نظر خود را به صورتی صریح و قاطع ابراز دارید و شما با رأی خویش نشان دادید که مفهوم این تصویب و اهمیت آن را با کمال خوبی دریافتهاید». محمدرضا پهلوی در پیام خود با اشاره به تاریخ گذشته کشور ایران، اقدامات اخیر را «تحول اجتماعی و ملی» قلمداد نمود و آن را یک «انقلاب بزرگ و مقدس» برشمرد. در ادامه هم با این جملات تلویحاً خواست که ملت به این مواد ششگانه رأی مثبت دهند. «من یقین دارم که همه شما با رشد و پختگی اجتماعی که از خود نشان دادهاید و با روح ملیت عمیق و استواری که در نهاد یکایک از افراد این مملکت نهفته است به خاطر سعادت خود و نسلهای آتیه بدین ندای من عملاً پاسخ مثبت خواهید داد». [iv]
□ جلسات کنگره شرکتهای تعاونی روستایی
ساعت 9 صبح امروز، ششمین جلسه کنگره شرکتهای تعاونی روستایی درسالن محمدرضا پهلوی تشکیل شد. ریاست جلسه را ارسنجانی (وزیر کشاورزی) برعهده داشت که در ابتدای جلسه و پیش از ورود به دستور جلسه، اعلام کرد شاه لقبی را که دیروز به وی پیشنهاد شده بود پذیرفت. آنگاه تلگرافی که ایرانیان مقیم قطر به کنگره فرستاده بودند، قرائت نمود. در این تلگراف از مواد ششگانه پشتیبانی شده است. او در ادامه سخن خود چند تلگراف دیگر را به همین مضمون که انجمن خانه و مدرسه قابوس و مراغه به کنگره ارسال کرده بود، قرائت کرد. پس از آن امیر پرویز (مدیرکل اقتصاد وزارت کشاورزی) به سخنرانی پرداخت و دربارة نحوة کشتوکاشت توضیحاتی برای کشاورزان داد و توصیههایی به آنان کرد.
پس از اتمام سخنان پرویز افراد دیگری در حمایت از اصلاحات ارضی و مواد ششگانه سخنرانی کردند. شایان ذکر است که سخنان برخی از آنان از جمله ارسنجانی، همزمان توسط مترجمین به زبانهای کردی و ترکی برگردانده میشد تا کشاورزانی که به زبان فارسی آشنا نیستند فحوای سخنان آنان را درک کنند. ارسنجانی با اعلام اسامی سخنرانان جلسه بعدازظهر، یادآور شد که در صورت موافقت، گزارشهای رسیده به دبیرخانه کنگره مورد بررسی قرار میگیرد تا قطعنامه کنگره تنظیم و صادر شود.[v]
جلسه بعدازظهر کنگره ساعت 5 آغاز شد. پیش از ورود ارسنجانی به سالن چند تن از کشاورزان مطالبی بیان کردهاند.[vi] آنگاه ارسنجانی وارد سالن شد و پس از قرار گرفتن در جایگاه ریاست کنگره، کاوه (مدیرکل دامپزشکی) درباره چگونگی توسعه دامپزشکی در روستاها سخنرانی مفصلی کرد.
وزیر کشاورزی به تجدید سازمان کشاورزی در سه ماه آینده اشاره کرد و در ادامه بهبود وضع صنایع دستی در روستاها را جزو برنامههای وزارت تحت ریاست خود اعلام کرد.[vii]
او حدود ساعت 6 از جلسه خارج شد تا در یک برنامه تلویزیونی شرکت کند. جلسه به مدت 3 ساعت ادامه یافت.
□ نامه اداره مرکزی ساواک به مأمورانش
اداره مرکزی ساواک در نامهای به ساواک قم و دیگر مأموران ساواک کشور اعلام کرد که برای آنکه مراجعه به آراء عمومی در مورد لوایح ششگانه باشکوه و جلال بیشتر برگزار شود و گروه بیشتری از قاطبه مردم در رأیگیری شرکت کنند مقامات مسئول تصمیماتی برای اجرای آن در تهران و دیگر شهرستانهای کشور اتخاذ کردهاند.
اداره مرکزی ساواک یادآور شده است که «... در اجرای برنامههای تنظیمی، اقدامات و پیشبینیهای لازم معمول شود و بطور کاملاً محسوس ترتیبی اتخاد نمایند که مراجعه به آراء عمومی در وضع باشکوهی که متناسب با اجرای چنین تصمیماتی است برگزار شود و نتیجة اقدامات و نحوة استقبال طبقات مختلف از تصمیم شاهانه را روزانه گزارش کنند. سرلشکر پاکروان»[viii]
□ وزیر کشاورزی و نمایندگان کشاورزان در برنامه تلویزیونی
سی تن از نمایندگان کشاورزان که برای شرکت در کنگره شرکتهای تعاونی روستایی در تهران به سر میبرند در ساعت 6 بعدازظهر به همراه حسن ارسنجانی در یک برنامه تلویزیونی شرکت کردند. در ابتدا چند تن از آنان در سخنان کوتاهی وضع کشاورزی را در سالهای گذشته با وضع موجود مقایسه کردند و برنامه اصلاحات ارضی را نجاتبخش کشاورزان منطقه خود دانستند. سپس نوبت به ارسنجانی رسید که او هم ضمن توضیحاتی درباره اجرایی شدن برنامه وزارت کشاورزی، وظیفه نمایندگان حاضر در کنگره را تبلیغ اصلاحات در شهرستانها و روستاها دانست. او در بخشی از سخنان خود گفت که فردا هم کنگره ادامه خواهد یافت و برنامههای تفریحی خواهد داشت.[ix]
ارسنجانی در این گفتوگوی تلویزیونی به گونهای سخن میگفت که گویی در آینده نزدیک از مسئولیتی که در وزارت کشاورزی بر عهده دارد کناره خواهد گرفت. او با اشاره به این نکته که دیگر «اصلاحات ارضی در سراسر کشور بدون هیچ رادع و مانعی پیش میرود» گفت: «چه من باشم و چه نباشم قانون اجرا خواهد شد». سخن اخیر او در این باره، شایعة استعفا و کنارهگیریاش را از وزارت کشاورزی که بسیاری دلیل آن را مخالفت مالکان میدانند، قوت بخشید. او از امور شخصی خود یاد کرد و افزود که «من نمیتوانم همیشه بمانم... مالکین و اربابان بزرگ که دشمنان من هستند باید این حقیقت را درک کنند که اگر ما اصلاحات ارضی را در مملکت اجرا نمیکردیم جبر تاریخ آن را اجرا میکرد».[x]
□ سفر دبیرکل سنتو به کراچی
عباسعلی خلعتبری (دبیرکل سازمان پیمان مرکزی ـ سنتو) امروز از آنکارا وارد کراچی (پاکستان) شد. او درباره این سفر اظهار کرد که چون شورای وزیران سنتو در هفته اول مارس / اواسط اسفند سال جاری در پایتخت پاکستان (کراچی) تشکیل خواهد شد، برای آمادهسازی مقدمات آن و مذاکره با مقامات آن کشور به کراچی میرود.[xi] در دورة اخیر اجلاسیه شورای وزیران سنتو علاوه بر وزیران امور خارجه کشورهای عضو، دینراسک (وزیر امور خارجه امریکا) هم شرکت خواهد کرد و قرار است درباره نحوه فعالیت سنتو تجدیدنظری صورت گیرد.[xii]
همچنین وزرای شرکتکننده، طرحهای مهم اقتصادی را در آن اجلاسیه مورد مطالعه و بررسی قرار خواهند داد.[xiii]
□ مذاکرات هیئتهای نمایندگی ایران و شوروی
روزنامه کیهان در شمارة امروز خود از مذاکرات هیئتهای نمایندگی ایران و شوروی در تهران خبر داد که در امور استفاده از آبهای رودخانه ارس، اترک و تجن در حال برگزاری است و قرار است تا چند روز دیگر به مناطق مرزی بروند و در آن محلها مذاکرات خود را پی بگیرند.
امور سدسازی و آبیاری لایهروبی بندر پهلوی (بندر انزلی) و شیلات موضوعات مهمی است که هیئتهای نمایندگی دو کشور همسایه درباره آنها مذاکره میکنند. گفتنی است مذاکرات این هیئتها بیشتر جنبه فنی دارد و گفتوگوی کلی آنان پس از بازگشت نیکلای پکوف (سفیرکبیر شوروی در ایران) که هماکنون در کشور خود به سر میبرد، ادامه خواهد یافت.[xiv]
□ تحلیل ساواک از کنگره جبهه ملی
طبق دستور اداره بررسیها، مأموران ساواک گزارشی از برپایی نخستین کنگره جبهه ملی که در روزهای چهارم تا دهم ماه جاری در تهران تشکیل شد، تهیه و به آن اداره ارسال کردند. این گزارش چند نکته مهم را دربر میگیرد. در بخش نخست این گزارش، آمده است که ساواک مناطق فعالیتهای آن دسته از اعضا و نمایندگانی را که از شهرستانهای مختلف در کنگره شرکت و سخنرانی و اظهارنظر کردهاند از گزارش کلی جدا و در پرونده مربوط به آن افراد در شهرستانها منعکس کند. علاوه بر این، پیشنهاد شده است که ساواک، اطلاعاتی درباره عوامفریبی رهبران جبهه ملی، تشکیلات بیپایه این حزب، چند دستگی و بیثباتی رأی و عقیده و تمایلات جاهطلبانه سران و کارگردانان آنان را در اختیار مردم ـ اعم از کارمندان دولت، دانشجویان، روشنفکران، بازاریان و اصناف و صاحبان مشاغل متفرقه ـ قرار دهد. این گزارش، انتشار این گونه اطلاعات در میان طبقات کماطلاع (همچون کشاورزان و عشایر) را ضروری ندانسته، و هرگونه اقدام ناشیانه در این مورد را موجب تشکل و همبستگی بیشتر عوامل و طرفداران جبهه ملی بیان کرده است.
مأموران ساواک در ادامه گزارش، به وضع جبهه ملی در برابر لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی پرداخته و یادآور شدهاند که در صورت مخالفت روحانیون و بازاریان، یا در صورت تأیید آنان، جایگاه قشر روشنفکر از دست خواهد رفت و چهبسا در مواجه با آن لایحه سکوت اختیار میکند. هرچند حضور دو زن در کنگره، اعتراض چند تن از افراد متعصب مذهبی را برانگیخت؛ در پایان نیز چنان شد که منشور (مرامنامه) جبهه ملی اعطای هرگونه حقی به زنان را مشروط به مطابقت آن با موازین اسلامی بداند.
بیثباتی رأی سران جبهه ملی در مورد سیاست خارجی از دیگر موضوعاتی است که گزارشگران ساواک برای تشریح آن بیشتر از مرامنامه جبهه ملی ـ که در آخرین روز کنگره صادر شده است، کمک گرفتهاند. در بخشی دیگر هم به تحلیل دستهبندیهای موجود در کنگره پرداخته و از اختلافات برخی از اعضا و رهبران آن سخن گفتهاند؛ و ادعای سران جبهه ملی را در مورد عدم همکاری و مبارزه با حزب منحله توده واهی برشمرده و از افرادی چون محمدعلی خنجی، حسن ضیاءظریفی و هوشنگ کشاورز صدر نام بردهاند که با وجود سابقه همکاری با حزب توده، در کنگره هم شرکت داشتهاند. گزارش ساواک در ادامه با تکیه بر اظهارات برخی از نمایندگان شهرستانها که نظریات ضدونقیضی در سخنرانیهای خود مطرح ساختند، جبهه ملی را فاقد هرگونه تشکیلات و سازمان صحیحی ارزیابی کرده و افزوده است: «افکار افرادی که در این جبهه گرد آمدهاند به هیچوجه با یکدیگر مطابقت» ندارد و در دو قطب کاملاً مخالف قرار دارد؛ زیرا در کنگره دستهای از نمایندگان خود را از سوسیالیستهای افراطی میدانند و خواهان ملی کردن بانکها، مؤسسات و حتی صنایع کوچک هستند و عدهای هم هنوز از اصول کاملاً کهنه و فرسوده اجتماعی پیروی میکنند و با اعطای حق رأی به زنان و شرکت آنان در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی مخالفاند. گزارش ساواک با اشاره به حادثه اول بهمن سال گذشته در دانشگاه تهران، که منجر به کشته شدن یکی از دانشآموزان در روز سوم بهمن ماه شد، بروز بدگمانیهای زیادی را در صفوف هواداران جبهه ملی مورد توجه قرار داده است و با ذکر این نکته «که این امر موجب گسترش اختلافات و افزایش بدگمانیها خواهند گردید» پایان میپذیرد.[xv]
□ جلسه منزل سیدضیاءالدین طباطبایی
ساعت 5 عصر، در منزل سیدضیاءالدین طباطبایی (نخستوزیر سالهای دور از این، که با اجرای کودتا در سوم اسفند 1299 به آن مقام رسید) جلسهای برگزار شد که در آن افرادی چون منصوری (مدیرکل سابق وزارت دارایی)، صبوری (عضو وزارت دارایی)، محمدعلی دانشور (بازرس خزانهداری کل)، تیمسار حسن فرزام (افسر بازنشسته)، مولوی (مدیرکل وزارت دادگستری) و اردشیر نورحقیقی (عضو مستشاری سفارت آمریکا در تهران) شرکت داشتند. پس از صحبتهای اولیه، طباطبایی به سخنرانی پرداخت و اقدامات محمدرضا پهلوی را آزادیبخش دهقانان دانست، در ادامه هم از آن تجلیل و قدردانی نمود.[xvi]
□ فهرست مطبوعات مبلغ لوایح ششگانه
روزنامه فرمان که از نشریات رسمی دولت است و با مدیریت عباس شاهنده چاپ و منتشر میشود، در شماره امروز فهرست نشریاتی که لوایح پیشنهادی محمدرضا پهلوی را تأیید کردهاند، منتشر ساخت. این روزنامه در این فهرست با ذکر منتخبی از عناوین تعدادی از روزنامهها و مجلهها که در چند روز گذشته به مواد ششگانه پرداخته و در تأیید آن و تشویق مردم برای شرکت در انتخابات مطالب و مقالههایی چاپ و منتشر کردهاند، جراید را دستهبندی کرده است: روزنامههای اطلاعات، بامشاد، کیهان، سحر، آژنگ، مهر ایران، ستاره تهران، آتش، پست تهران، پیک ایران، مرد مبارز، اراده آذربایجان، آزادگان شرق، و مجلههای خوشه، خواندنیها و سپید و سیاه در فهرست یادشده روزنامه فرمان قرار دارند.[xvii]
□ گفتوگوی شاپور بختیار با مالکین بزرگ
شاپور بختیار از امروز با تعدادی از مالکین بزرگ کشور که با اصلاحات ارضی مخالفت دارند ارتباط برقرار کرده و در ضمن گفتوگو به آنان وعده داده است که تیمسار تیمور بختیار و دکتر علی امینی به زودی به تهران خواهند آمد. او در ادامه همین گفتوگوها یادآور شده است که دولت فعلی سقوط خواهد کرد و همه اقدامات و اصلاحات ارضی ارسنجانی خنثی خواهد شد. بختیار در نظر دارد این گفتوگو را در روزهای آینده با مالکان بزرگ خراسان، فارس، کردستان، اراک و زنجان نیز ادامه دهد.[xviii]
□ جلسه گویندگان کمیته شهرستان حزب ایران
جلسه گویندگان کمیته شهرستان حزب ایران در محل شرکت جاوید تشکیل شد. میرفندرسکی، حاجی علائی، خسرویزاده، طباطبایی، کرامت، ماهر، سالکنژاد بنانی، منتصر، صدیقی، امینی، عنایت، تنکابنی، پوربحرینی، شاهرودی، مالکی و خادم از جملة افراد حاضر در این جلسه بودند. معینی دبیر حزب ایران در شیراز و گویندة حوزه هم میرفندرسکی بود که به تشریح اخبار موجود پرداخت. او در ابتدا بر تعیین اعضای کمیسیونها و اهمیت کمیته اجرایی جبهه ملی اشاره نمود و اسامی آنان را خواند. سپس ضمن اشاره به برخی گرفتاریهای جبهه ملی در روزهای شکلگیری از برخی رسانههای خارجی نام برد که برپایی کنگره جبهه ملی را در تهران یک تحول تازه در خاورمیانه و ایران خواندهاند. وی در ادامه سخن خود کنگره شرکتهای تعاونی روستایی را که هماکنون در تهران در حال برگزاری است مورد توجه قرار داد و گفت که برخی از روزنامههای کشورهای اروپایی اصلاحات ارضی را در ایرن یک انقلاب بزرگ دانستهاند. اما همچنان روزنامههای آمریکایی با بدبینی به آن مینگرند. میرفندرسکی در این میان از بحران مالی سخن گفت که دولت اسدالله علم اکنون گرفتار آن است. او اصلاحات ارضی را یک طرح مترقی خواند و گفت: «ولی این پروژة مترقی باید کمکهایی مالی پشتسر داشته باشد که دولت اکنون گرفتار بحرانهای مالی است. این بحرانهای مالی را فقط درآمد نفت میتواند رفع نماید. آن هم این دستگاه نمیتواند عواید نفت را از خارج بگیرد». او کنگرهای را که از چند روز پیش تشکیل شده است یک هوچیبازی خواند که شاه آن را به راه انداخته و خود را هم رئیس آن معرفی کرده است. میرفندرسکی این اقدام شاه را برخلاف قانون اساسی دانست و ضمن غیرمسئول شمردن شخص شاه گفت که او نمیتواند در این کارها مداخله کند. آنگاه هدف از این همهپرسی را که به منظور قانونگذاری یا تصویب چند طرح دیگر برگزار میشود، «خواب نگه داشتن ملت ایران و گرفتن القاب و عناوین» بیان کرد و در همین باره از رقابت موجود بین شاه و ارسنجانی سخن گفت و افزود که «اگر شاه بخواهد از سقوط ارسنجانی جلوگیری نماید قبل از انتخابات است که میتواند والاّ گرفتاریهای دیگری پیش خواهد آمد». وی به مسئله سازش آمریکا و شوروی هم اشاره کرد که بدون درنظر گرفتن متحدان خود و با وجود مخالفت حزب کمونیست چین، خروشچف و کندی با هم سازش کردهاند. در دقایق پایانی جلسه در ساعت 20:15، معینی (دبیر حزب ایران در شیراز) از تصمیم و موضع جبهه ملی دربارة همهپرسی روز ششم بهمن ماه پرسید که میرفندرسکی جواب داد: فعلاً جبهه ملی در این باره تصمیمی نگرفته است.[xix]
پینوشتها:
[i]. روزنامه کیهان، ش 5851، 25 دی 1341، ص 1 و 12.
[ii]. همان، ش 5850، 23 دی 1341، ص 1 و 11.
[iii]. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی، جلد دوم، نشریه کتابخانه پهلوی، بیتا، ص 1609.
[iv]. روزنامه آرام، شمـ 923، 26 دی 1341، ص 1 و 4.
[v]. روزنامه اطلاعات، ش 10998، 24 دی 1341، ص 1 و 13؛ روزنامه پست تهران، ش 2822، 24 دی 1341، ص 1و 4؛ مؤمنی، باقر، مسئله ارضی و جنگ طبقاتی در ایران، تهران، پیوند، 1359، ص 322.
[vi]. روزنامه مهر ایران، ش 744، 25 دی 1341، ص 4.
[vii]. روزنامه کیهان، ش 5851، 25 دی 1341، ص 1 و 9؛ روزنامه پست تهران، ش 2823، 25 دی 1341، ص 3.
[viii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 469 و 470.
[ix]. روزنامه پست تهران، ش 2823، 25 دی 1341، ص 1 و 4.
[x]. روزنامه کیهان، ش 5851، 25 دی 1341، ص 1 و 11.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2822، 24 دی 1341، ص 1.
[xii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 245، 26 دی 1341، ص 5.
[xiii]. روزنامه مرد مبارز، ش 695، 25 دی 1341، ص 4.
[xiv]. روزنامه کیهان، ش 5850، 24 دی 1341، ص 1 و 13.
[xv]. جبهه ملی به روایت اسناد ساواک ، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379، ص 148 و 155.
[xvi]. رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج 7 (سیدضیاءالدین طباطبایی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 272.
[xvii]. روزنامه فرمان، ش 3172، 24 دی 1341، ص 1 و 4.
[xviii]. مجله خوشه، ش 20، 30 دی 1341، ص 3.
[xix]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 466 و 468.
