پنجشنبه 8 فروردین 1342 / 2 ذیقعده 1382 / 28 مارس 1963
7 بازدید
± شایعة اعتصاب بازار تهران و قم
امروز زمزمههایی از احتمال تعطیلی بازار در تهران و قم به گوش میرسید. اعلامیههایی که در اینباره پخش شده، خبر از تعطیلی بازار تهران در روز دهم فروردین میدهد. بازاریان قصد دارند همگام با اعتصاب امامان جماعت و خودداری آنان از اقامة نماز جماعت، در اعتراض به حمله به مدرسة فیضیه، کسب و کار را تعطیل کنند. سرلشکر پاکروان، رئیس ساواک، این اقدام را در اثر «تحریک برخی از روحانیون و عناصر جبهة ملی» که آنها را «افراد ناراحت و اخلالگر» میخواند، دانست و در نامهای به ساواک قم برای پیشگیری از تعطیلی بازار آن شهر، دستور داد: «سریعاً با کمک مراجع انتظامی، پیشبینی و مراقبتهای لازم، معمول و در مورد عناصر اخلالگر و مخل نظم و امنیت، طبق مقررات رفتار نمایید».[1]
± دیدار گروهی از اهالی تبریز با آیتالله شریعتمداری
گروهی از اهالی تبریز که پس از حوادث روز دوم فروردین در مدرسة طالبیه، رهسپار قم شده بودند، امروز با آیتالله شریعتمداری دیدار کردند. سرهنگ بدیعی، رئیس ساواک قم در گزارشی به رئیس ساواک مرکز، مدعی شد که افراد مزبور، ضمن شرح وقایع روز دوم فروردین در تبریز، خطاب به میزبان خود گفتند: «روحانیون و تمام اهالی حتی زنها به پشتیبانی علما درآمده، تمام پلیسها را مضروب کردند و قصد داشتند که شهربانی و ساواک محل را آتش بزنند که با خواهش و زاری و پابوسی، آنها را متفرق کردند».
بنا به این گزارش، مهمانان آیتالله شریعتمداری از مسلح بودن «حتی زنها» خبر داده و گفتند که «تمام مردم تبریز، پیر و جوان، زن و مرد آمادهاند علیه دولت اقدام نمایند. هر طور دستور میدهید، عمل کنیم».
سرهنگ بدیعی در پایان این گزارش به اظهارات آیتالله شریعتمداری پرداخت و سفارشهای وی را چنین شرح داد: «فعلاً به شما دستوری نمیدهم. این جنجال به تمام دنیا رفته. روحانیون را کشتند. به تبریز که رفتید، بگویید 36 نفر از روحانیون کشته شدند. قرآن و عمامه سادات را آتش زدند. مدرسه فیضیه و دارالشفا را از بین بردند. جنازة اهل علم را به ما ندادند که دفن کنیم و شبانه خودشان دفن کردند که جای آنها معلوم نیست. برای طلاب، خانه اجاره کردیم. اینها را بگویید گرچه همة دنیا فهمیدهاند. در روزنامه نوشتند یک کشاورز کشته شده ولی 36 روحانی را نمینویسند. دیگر، همة مردم از دولت جابر و بیدین بدشان آمده است».[2]
± تذکر درباره کسب مقام مرجعیت
امشب در قم اعلامیهای پخش شد که در آن نسبت به بروز نفاق بین روحانیون و مسلمانان هشدار میداد. در این اعلامیه، مقصود برخی از علما از اعتراضات و مبارزات سیاسی و اجتماعی، احراز مقام مرجعیت تقلید عنوان شده که نتیجة آن، نفاق بین روحانیون و مسلمین خواهد بود. اعلامیة مزبور با امضای «جامعة محصلین علوم دینی قم» منتشر شده و مخاطبان آن نیز «برادران دینی و سربازان امام زمان» نام گرفته است.[3]
±انتقاد آیتالله دستغیب از وضعیت فرهنگی زنان در جامعه
امروز آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب در مسجد جامع شیراز به منبر رفت و با لحنی تند، از به اصطلاح آزادی زنان به شدت انتقاد کرد. او حقوق اعطایی به زنان و حضور آنان در عرصههای اجتماعی را خلاف شرع دانست و گفت: «آیا مراد از آزادی زنان، آزادی از دین و قرآن است که یقیناً آمال عموم نیست و اگر چنین است، ننگ بر این آزادی». به گزارش ساواک، آیتالله دستغیب «خانهداری، شوهرداری و تربیت اولاد» را وظیفة سنگینتر بانوان نسبت به فعالیتهای اجتماعی عنوان کرد و با استناد به آیة «الرجال قوامون علی النساء» خروج زنان از تبعیت مردان را خلاف قرآن خواند.[4] او در جمع دو هزار نفری حاضر در مسجد جامع، مردم را به جهاد فراخواند و با اشاره به واقعة مدرسة فیضیه، اعلام کرد که: «کلیه مساجد سه روز تعطیل خواهند بود». دستغیب در پایان سخنرانیاش، قطعنامهای در چهار ماده قرائت کرد که به گفتة ساواک، متن آن را از آیتالله بهاءالدین محلاتی تحویل گرفته بود.
پس از خاتمة مجلس، تعدادی از بازاریان شیراز با مراجعه به آیتالله محلاتی، اعتصاب سه روزة بازار را پیشنهاد دادند. به گزارش ساواک، آیتالله محلاتی با این پیشنهاد مخالفت کرد و به آنان تذکر داد که: «به موقع شما را در جریان امر خواهم گذارد».[5]
± کنترل منازل آیات عظام میلانی و قمی
سرهنگ هاشمی، رئیس ساواک خراسان، امروز در نامهای خطاب به رئیس شهربانی این استان، خواستار مراقبت و کنترل منازل آیات عظام میلانی و قمی شد. در این نامه آمده است: «چون در روز جمعه [فردا] طبق معمول در منزل آیتالله میلانی مجلس روضهخوانی برقرار است، به منظور پیشگیری از هرگونه تحریکات احتمالی، دستور فرمایید در تمام مدت تشریففرمایی، منزل نامبرده و آیتالله قمی، تحت مراقبت کامل قرار گیرد».[6]
± انتقاد دکتر مصدق از رفتار سران جبهة ملی
عصر امروز تعدادی از اعضای گروه موسوم به نیروی سوم، در منزل خلیل ملکی، رهبر گروه، گرد هم آمدند.
این دید و بازدید به مناسبت بازگشت ملکی از اروپا صورت گرفت و به گزارش ساواک، در این جلسه «مطالب سیاسی خیلی کم مطرح شد». مخبر ساواک، افراد حاضر در این جلسه را «در حدود پنجاه نفر از جمله هیئت اجرائیه و منوچهر صفا، ضیاء بقاء، دکتر وثیق، مهندس قندهاریان، عباس عاقلیزاده، سیمین دانشور، بهجت صدقی، رضا شایان و دکتر وثوق» نام برد. بنابراین گزارش، عکسی از دکتر مصدق بین افراد حاضر در جلسه دست به دست گشت و خلیل ملکی از انتقاد دکتر مصدق از عملکرد جبهة ملی خبر داد و گفت: «آقای دکتر مصدق از رفتار و عمل سران جبهة ملی خیلی ناراحت هستند و به کمیتة دانشجویان گفتهاند که من از دستهجات نهضت ملی، آنهایی را تأیید خواهم نمود که ببینم عملاً مشغول فعالیت هستند». و در مورد اعلامیة اخیر جبهة ملی نیز «دکتر مصدق عقیده دارد که این هم برای خالی نبودن عریضه است».[7]
±مقالة روزنامة اطلاعات دربارة انقلاب سفید
روزنامة اطلاعات در شمارة امروز خود در مقالهای با اشارة ضمنی به انقلاب سفید، در حالی که سال جدید را «مبدأ تاریخ نوین ایران» خواند، با نگاهی انتقادی نسبت به شیوة اجرایی مصوبات انقلاب سفید، هشدار داد. در این مقاله، سال جدید، «سال کار و فعالیت» خوانده شده به گونهای که در آن، دیگر «زندگی یکنواخت که حاصلش درجا زدن و هدفش خوردن و خوابیدن بود، پایان یافته است». نویسندة این مقاله بر لزوم یکسان بودن «حرف و عمل دستگاه حاکمه» تأکید کرده و نوشته است: «صرفاً با گفتن اینکه وضع ارزی رضایتبخش است، دربارة خزانه هیچگونه جای نگرانی نیست و بیاعتمادی از بین رفته است»، موجبات ترقی کشور و رفاه عمومی فراهم نمیشود و اعتماد عمومی، تنها با عمل قابل بازگشت است. در این مقاله، فقدان امنیت اقتصادی و کاهش سرمایهگذاری در بخش صنعت، ناشی از بیثباتی «قوانین و مقررات بازرگانی و مالیاتی» عنوان شده که برنامههای فرد سرمایهگزار را بر هم میزند. در پایان این مقاله، آمده است که ایجاد صنایع جدید، تکمیل و اصلاح صنایع موجود، توسعة تولیدات صنعتی و کشاورزی و صادرات، «تنها در صورتی میسر خواهد بود که حرف و عمل هیئت حاکمه یکی شود و به آنچه که در کنفرانس اقتصادی و یا موارد دیگر گفته شده، عمل گردد وگرنه نتیجهای حاصل نخواهد شد و بیاعتمادی و رکود باقی خواهد ماند و چه بسا زیادتر هم خواهد گردید».[8]
± مصاحبة مطبوعاتی وزیر مشاور
جهانگیر تفضلی، وزیر مشاور، در مصاحبة مطبوعاتی امروزش «تغییرات اجتماعی و اقتصادی» ناشی از این انقلاب را به مراتب، مهمتر از انقلاب مشروطه خواند و مدعی شد که اصول آن «قدرت را از یک دستة قدرتمند قدیمی، به یک گروه فراموش شده منتقل نموده است». او گفت که اگر این انقلاب صورت نمیگرفت، «همین تغییرات با نتایج خونینتری به این کشور تحمیل میشد».
تفضلی با زبان تهدید و تطمیع افزود: «در حال حاضر مالکینی که فقط یک قسمت از قدرت و امتیازاتشان گرفته شده است، از یک موقعیت عالی در اجتماع برخوردارند و در شرایط دیگر، آنها نه فقط تمام مایملک خود را از دست میدادند، بلکه جان خود و افراد خانوادهشان نیز از بین میرفت». وزیر مشاور در این مصاحبه، درگیریهای اخیر در استان فارس را نوعی راهزنی خواند و گفت: «عدهای از رؤسای عشایر کوشیدهاند که از پیشرفت اصلاحات ارضی در فارس جلوگیری کنند و ژاندارمری نیز مجبور به اعمال زور گردید که در نتیجه، چند خان تسلیم و اظهار اطاعت کردند و بقیه نیز پراکنده و متواری شدند». تفضلی اخبار مربوط به برخی پیروزیهای عشایر در برابر قوای دولتی را تکذیب کرد و گفت: «شایع کردهاند که در فارس دو هواپیما به وسیلة اشرار سقوط کرده است؛ در حالی که آنان یک کلاغ را هم نزدهاند».[9]
± معاون دبیرکل سازمان ملل در تهران
بعدازظهر امروز، ویکتور هو، معاون دبیرکل سازمان ملل و کمیسر ادارة کمکهای فنی این سازمان، با استقبال رئیس ادارة سازمانهای بینالمللی وزارت امور خارجه، وارد تهران شد. او سپس با حسین علاء، وزیر دربار و انصاری، معاون وزارت امور خارجه ملاقات کرد. به گزارش کیهان، قرار است که وی طی اقامت چهار روزهاش در تهران، وضعیت کارشناسان سازمان ملل و کمکهای فنی این سازمان به ایران را بررسی کند.[10]
± تحویل هواپیماهای C-130 و F-5A به ایران
سپهبد محمد خاتمی، فرمانده نیروی هوایی از تحویل هواپیماهای ترابری و نظامی از آمریکا در آیندهای نزدیک خبر داد. به گزارش روزنامة اطلاعات، خاتمی زمان تحویل چهار فروند هواپیمای چهار موتوره حمل و نقل C-130 را «کمتر از دو ماه» بیان کرد و گفت که پس از آن، «متناوباً جتهای F5A در اختیار نیروی هوایی ایران قرار خواهد گرفت».[11]
± سفیر جدید ایران در چکسلواکی
امروز انصاری، معاون وزارت امور خارجه، به همراه مسعود فروغی، به دیدار شاه رفت و وی را به عنوان سفیرکبیر جدید شاهنشاهی در چکسلواکی به حضور شاه معرفی کرد.[12]
± توقف اجباری عملیات ارتش شاهنشاهی بر ضد عشایر جنوب
از مدتی پیش نیروهای نظامی، عملیات در برابر قیام عشایر را متوقف کرده بودند و گزارش خاصی به تهران نمیفرستادند. اما در نخستین ساعات بامداد امروز، ارتشبد حجازی، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران در تلگرافی از جانب شاه به بهرام آریانا، وی را به علت تعلل در دفع قیام عشایر مؤاخذه کرد. در این تلگراف آمده است: «شما در حال حاضر نُه گردان مجهز عملیاتی در اختیار دارید و گویا استعداد نیروهای اشرار از یک گروهان تجاوز نمیکند علت تعلل شما چیست؟»[13] سپهبد آریانا که فرماندهی نیروهای نظامی در برابر قیام عشایر جنوب را بر عهده دارد، ساعت 2 بامداد این تلگراف را دریافت کرد و تا سپیدهدم مشغول کشف رمز این تلگراف و تهیة پاسخ آن بود.[14] آریانا در پاسخ به این تلگراف، گزارشی مفصل از علل توقف عملیات نظامی در برابر عشایر ارائه کرد و عوامل اصلی آن را در چهار سرفصل دشمن، زمین عملیات، وضعیت جوی و نبود امکان استفاده از پشتیبانی هوایی شرح داد.[15]
پینوشتها:
[1]. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 2: فیضیه، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص 59.
[2]. همان، ص 57.
[3]. همان، ص 61.
[4]. یاران امام به روایت اسناد ساواک، نفس مطمئنه شهید آیتالله سید عبدالحسین دستغیب، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 33.
[5]. همان، ص 33 و 32.
[6]. جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1378، ص 267.
[7]. خلیل ملکی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388، ص 193 و 192.
[8]. روزنامه اطلاعات، ش11054، 8/1/42، ص 8.
[9]. همان، ش 11055، 10/1/42، ص 1.
[10]. روزنامه کیهان، ش 5906، 8/1/42، ص 12.
[11]. روزنامه اطلاعات، ش 11054، 8/1/42، ص 15 و 1.
[12]. روزنامه کیهان، ش 5907، 10/1/42، ص 12.
[13]. حسینی، سیدساعد، گوشههای ناگفتهای از تاریخ معاصر ایران: (وقایع سالهای ۱۳۳۱ - ۱۳۳۲ و ۱۳۴۱ - ۴۲ در کهگیلویه و بویراحمد)، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۳، ص 77.
[14]. آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص 74.
[15]. همان، ص 73.
