دوشنبه 3 تیر 1342¬/ 2 صفر 1383/ 24 ژوئن 1963
5 بازدید
± لغو منع عبور و مرور شبانه در تهران
مقررات حکومت نظامی همچنان به قوت خود باقی است، اما منع عبور و مرور، در تهران ملغی شد.[1] اعلامیة امروز فرمانداری نظامی تهران و حومه حاکی است: «با همکاری و هشیاری مردم پایتخت، نظم و امنیت کامل در تهران و حومه برقرار گشته است». اعلامیه یادآور شده است: «مقررات فرمانداری نظامی از هر نظر باید رعایت گردد تا فرمانداری نظامی ناچار از شدت عمل نشود».[2] رادیو لندن نیز امروز خبر انتشار اعلامیة حکومت نظامی را مخابره کرد.[3]
± درخواست آیتاللّه خویی از شاه
آیتاللّه العظمی ابوالقاسم خویی، مرجع تقلید مقیم نجف، طی نامهای به شاه، خواستار آزادی آیات عظام آقایان خمینی، قمی، محلاتی و علما و وعاظ و «انجاز مقاصد مشروعه آنان» و «صرف نظر از اعدام و حبس شاق مؤمنین» شد.[4]
± ادعای اختلاف بین علمای تهران و قم
گزارش ساواک حاکی است مراجع و علمای تهران و قم بهرغم برخی اختلاف نظرها، تلاش میکنند تا موجبات آزادی مراجع و روحانیون دربند را فراهم سازند. هنوز نامة تنظیمی روحانیون به امضای دو تن از مراجع نرسیده است. گفته میشود هنوز آیتاللّه خوانساری و آیتاللّه گلپایگانی، نامة مراجع و روحانیون به شاه را امضا نکردهاند. در گزارش اطلاعات داخلی روشن نشده که علت خودداری آقایان از امضای نامه چیست. از گزارش ساواک چنین بر میآید که برخی از نزدیکان آیتاللّه گلپایگانی معتقدند «فعلاً روحانیون در وضع بغرنجی هستند. اختلاف سلیقه (نه تفرقه) مانع انجام کار شده است. به خصوص آقای نجفی دچار زحمت و دردسر شده است، زیرا به تهران آمده، بدون نتیجه نمیتواند به قم برود و اگر برود، در آنجا مریدانش او را سرزنش خواهند کرد که چرا رفتی و چرا بدون نتیجه آمدی»؟[5]
± گزارش ساواک از فعالیتهای روحانیون تهران
روحانیون در تهران مصمماند تا حصول نتیجة نهایی، یعنی آزادی روحانیون و وعاظ زندانی، به تجمع خود ادامه بدهند. حتی گفته میشود هماهنگی برای ملاقات با شاه، حربة روحانیون بوده تا اهداف نهایی آنها فاش نشود. برخی از آنها چنین وانمود میکنند که از دست مریدانی که مدام به آنان مراجعه میکنند، مجبور شدهاند به تهران پناه گیرند. از این رو، ساواک به مقامات عالی کشور هشدار میدهد که: «اگر به آنها مجال زیاد داده شود که با مردم تماس بگیرند و دید و بازدید کنند و به بهانة اینکه میخواهند موجبات نزدیکی با دولت را فراهم آورند، مدت توقف خود را در تهران طولانی نمایند، بدون شک در سنگرهای مخفی خود مجهز خواهند شد». در گزارش ساواک پیشنهاد شده از طریق روحانیونی چون آیتاللّه زنجانی، سیدمحمدرضا بهبهانی، مهدوی، شیخ ابوالقاسم تویسرکانی، ابنالدین و آیتاللّه کمرهای که هم طرفدار دولت و هم تا حدی مورد اعتماد طرف مقابل میباشند، زمینه برای مذاکره و بازگرداندن روحانیون به شهرهای خود فراهم گردد.[6]
± ارادت استاد دانشگاه تهران به سیدضیاءالدین طباطبایی
عصر امروز سیدمحمد مشکوه، استاد دانشکدة الهیات دانشگاه تهران با آیتاللّه بیرجندی ملاقات کرد. در این ملاقات، آیتاللّه بیرجندی گفت: «سپهبد بختیار در وقایع اخیر دست داشته است و آقای خمینی قبل از اینکه بازداشت شوند، گفته بودند اگر قرار باشد شاه برود، بختیار بیاید، او عنصر کثیفتری است». در این دیدار، مشکوه گفت: «به طوری که به من اطلاع دادند، اخیراً دانشجویان مقیم آلمان مقادیری اسلحه به تهران فرستادهاند و احتمال دارد این بار مسلحانه اقدامات را شروع کنند». و افزود: «گویا فردا چهارشنبه به خاطر آزادی خمینی اعتصاب عمومی میشود». مشکوه همچنین به انبوه جمعیت حاضر در باغ ملک، گرد آیتاللّه شریعتمداری در شاهعبدالعظیم اشاره کرد و گفت: «حدود ده میلیون تومان در بانک بازرگانی به حساب آقای شریعتمداری ریختهاند». مشکوه پس از خروج از منزل بیرجندی، در بین راه اظهار میدارد: «این دولت مملکت را گند زد. در حال حاضر تنها کسی که میتواند هم با طبقة روشنفکر و هم با روحانیون مبارز کنار بیاید، آقای سیدضیاء طباطبایی است و جز او کس دیگری نمیتواند با وضع فعلی، نخستوزیر شود». وی برخی وزیران کنونی، مانند باهری وزیر دادگستری و عالیخانی وزیر بازرگانی را مأموران سازمان امنیت خواند و گفت: «وزیران بسیار کثیفی در کابینة فعلی داریم». این گزارش را اطلاعات داخلی ساواک تهیه و تنظیم کرده است.[7]
± ساواک در جستوجوی ارسالکنندگان تلگراف به آیتالله خمینی
مخابرة تلگراف امروز، با امضای 250 تن از محصلین حوزة علمیة قم، جهت آیتاللّه خمینی، مقامات ساواک را به جستوجوی محرک اصلی این جریان واداشت.[8]
± شایعة تحریف سخنان آیتالله خمینی
امروز در سطح شهر شایعه شد که آیتاللّه خمینی در پایان مصاحبه با یکی از خبرنگاران خارجی، هنگامی که دریافت مترجم سخنان او را تحریف کرده است، به زبان انگلیسی به خبرنگار گفت کلیة مطالبی که مترجم به شما گفته، دروغ است. وقتی که در زندان، مترجم دستگاه جرأت نداشته باشد بیانات مرا عیناً به اطلاع شما برساند، از همین مطالب به ادعای وجود آزادی در ایران پی ببرید.[9]
± پشتیبانی از لوایح ششگانه در مطبوعات
روزنامة اطلاعات در صفحة اول شمارة امروز، باز هم نامهها و تلگرافهای گروهی از مردم شهرستانهای مختلف کشور را منتشر کرد. این نامهها در حمایت از لوایح ششگانه و ابراز انزجار نسبت به مخالفان اصلاحات ارضی و وقایع اعتراضی پانزده خرداد تنظیم شده است.[10] سردفترداران اسناد رسمی و ازدواج و طلاق تهران نیز طی اعلامیهای حمایت خود را از مواد ششگانه اعلام داشته و اعلام کردند: «دشمنان شاه و ملت گمان کردهاند با تحریک عدهای که موقوفات کشور سالیان دراز به جیب آنها سرازیر میشده، میتوانند جلوی اصلاحات را بگیرند».[11] به گزارش مجلة ترقی، امروز عدهای از اهالی زاهدان با حرکت در خیابانهای این شهر، از وقایع اخیر ابراز انزجار کردند.[12] اصفهانیهای مقیم کویت نیز برای آنکه در اعلام پشتیبانی از لوایح ششگانة شاه از سایر دستهجات عقب نمانند، طی اجتماعی، آمادگی خود را برای فداکاری در راه اجرای قوانین انقلاب شاه و مردم اعلام نمودند.[13]
± چاپ ده میلیون کارت الکترال
با تصویب آییننامة جدید انتخابات در هیئت دولت، دستور چاپ ده میلیون کارت الکترال برای برگزاری انتخابات دورة بیستویکم مجلس شورای ملی صادر شد. پیشبینی میشود تعداد داوطلبان کاندیداتوری این دوره، بیشتر از ادوار گذشته باشد. هماکنون عدة کثیری از طبقات کارگران و کشاورزان و زنان، خود را برای کاندیداتوری نامزد کردهاند.[14]
± گمانهزنی دربارة رئیس دوره بعد مجلس شورای ملی
مجلة صبح امروز در شمارة امروز خود گمانهزنی کرد که در نظر است ریاست مجلس آینده به دکتر اقبال سپرده شود. وی نخستین نخستوزیری است که لوایح «اصلاحات ارضی» و «از کجا آوردهای»؟ و «منع مداخلة کارمندان دولت در مقاطعهها» را به مجلس داده است.[15]
± گفتوگوی شاه با دیلی تلگراف
شاه در گفتوگو با خبرنگار دیلی تلگراف گفت: «احساس میکنم که موقعیت من از همیشه مستحکمتر است. مردم امروز میبینند که نیروهای ارتجاعی کجا قرار دارند». شاه دربارة انتخابات نیز گفت: «دلیلی نمیبیند که آن را به تعویق بیندازد». وی تأکید کرد انتخابات در اوایل تابستان برگزار خواهد شد و زنان برای اولین بار در آن شرکت خواهند کرد.[16]
± اقدامات شاه در روزنامههای بیگانه
روزنامة فرانسوی اورور در شمارة امروز خود از اقدام شاه ایران برای خرید یک فروند هواپیمای جت خبر داد. روزنامة فرانسوی میافزاید: جت مذکور، مجهز به دو مسلسل سنگین است و لابد شاه میخواهد از خودش دفاع کند. چندی پیش نیز روزنامة انگلیسی دیلیمیروز عکسی از کالسکة فرحناز در باغ دربار ایران را منتشر کرده بود که سربازی مسلح با مسلسل سبک از آن مراقبت میکرد. روزنامة دیلیمیروز در توضیح این تصویر نوشت: «شاه از ترس مردم، پرستار بچة خود را هم یک سرباز تا دندان مسلح تعیین کرده است».[17]
± تجربه عملیاتی ارتش در جنوب
شاه و مقامات ساواک در ملاقات با آریانا، فرمانده عملیات نیروهای جنوب، تأکید کردند که تجربیات عملیاتی ارتش در جنوب باید به کلیة نیروهای ارتش منتقل شود. به دنبال این درخواست، به ستاد نیروهای جنوب دستور داد افسران وارد و مطلع را برای سخنرانی در تهران شناسایی و آماده کنند.[18]
± دید و بازدید امروز شاه
شاه بعدازظهر امروز به همراه نخستوزیر و چند تن از وزرا به نارمک رفت و از دانشسرای عالی صنعتی وابسته به سازمان نمونة تعلیم و تربیت حرفهای کشور، بازدید کرد.[19] شاه همچنین، امروز به مدت چهل دقیقه با سیدحسن امامی، امام جمعة تهران گفتوگو کرد.[20]
± مصاحبة وزیر دفاع عراق
خبرگزاری فرانسه از بیروت خبر میدهد، ژنرال صالح عماشی، وزیر دفاع دولت عراق، در مصاحبه با روزنامة لبنانی الکیفیه گفت از هشت میلیون جمعیت کشورش، حدود چهارصد هزار تن، کرد میباشند. وی افزود اکراد مستقر در مرز ایران و عراق، وطن و ملیت مشخصی ندارند. عماشی همچنین از روش نامشخص مصر در برابر مسئلة کردها اظهار تأسف کرد.[21]
± اوضاع اقتصادی کشور
در حالی که بانک مرکزی اعلام کرده است بحران اقتصادی در کشور منتفی شده است،[22] در محافل اقتصادی گفته میشود که جریانات اخیر به بازار صدمه زده و بار دیگر دورة رکود را طولانیتر نموده، ولی برقراری آرامش و اعادة وضع به صورت عادی این امید را ایجاد کرده که بار دیگر چرخهای بازار به حرکت در آید.[23]
± وزیر کشاورزی ایران در هلند
سپهبد ریاحی، وزیر کشاورزی، صبح امروز رهسپار هلند شد. وزیر کشاورزی در این سفر از مؤسسات کشاورزی، دامپروری و سازمانهای تعاونی روستایی هلند بازدید میکند.[24]
± دیدارهای وزیر اقتصاد
صبح امروز سفیر اردن با عالیخانی، وزیر اقتصاد، دیدار و گفتوگو کرد. گفته میشود به زودی یک هیئت بازرگانی از اردن برای گشایش باب مناسبات تجارتی بین دو کشور، به ایران میآید.[25] عصر امروز نیز، کاردار سفارت آمریکا در وزارت اقتصاد با عالیخانی ملاقات کرد. وابستة بازرگانی سفارت آمریکا در تهران نیز در این ملاقات حضور داشت.[26]
± وحدت آمریکا و انگلیس در غرب آسیا
سر دنیس رایت، سفیر لندن در تهران، امروز در دانشکدة عالی ستاد مشترک طی یک سخنرانی گفت: «هرگونه نظری دایر بر اینکه بین انگلستان و ایالات متحده در خاورمیانه رقابت سیاسی وجود دارد، حرفی کاملاً پوچ و بیهوده است و هدفهای انگلستان و ایالات متحده در خاورمیانه و ایران هیچگاه نزدیکتر از امروز نبوده است». رایت افزود: «صلح و ثبات در خاورمیانه، اهمیت فراوان، نه تنها از نظر انگلستان بلکه از لحاظ دنیای غرب دارد. نفت، خون حیاتی است که اقتصاد ما بر اساس آن میچرخد. به غیر از نیمکرة غربی، خاورمیانه بزرگترین ناحیة تولیدکننده نفت است و گرچه منابع جدید نفت دائماً در نقاط دیگر یافت میشود، ادامة جریان نفت خاورمیانه به انگلستان، موضوع پراهمیتی است. انگلستان در توسعة صنعت نفت خاورمیانه پیشقدم بود و در این جریان، سرمایة عظیمی را به راه انداخت. از این نظر ما در این ناحیه دارای سرمایة عظیمی هستیم. عدم ثبات سیاسی و منازعات داخلی همانند آنچه که اینک در نواحی نفتخیز عراق جریان دارد، تهدیدی برای جریان نفت و سرمایة ما میباشد. رایت در این مراسم، به عنوان سفیر یکی از کشورهای عضو سنتو سخنرانی کرد.[27] خبرگزاری فرانسه در تهران نیز فرازهایی از سخنان دنیس رایت را منتشر کرده است.[28] طی پنجاه سال گذشته، این اولین باری است که سفیر انگلیس در ایران چنین سخنان بیپردهای را بر زبان میآورد.[29] رادیو پیک ایران، سخنان سفیر انگلیس را دروغ و به کلی برخلاف واقع دانست و گفت سرمایة کلانی که سفیر از آن سخن میگوید، حاصل دسترنج زحمتکشان میهن ما و نتیجة چپاول منابع عظیم نفتی ایران است.[30] این رادیو در تحلیل دیگری دربارة سخنان رایت افزود: «هیچ افسر، درجهدار و سربازی حاضر نیست آگاهانه برای حفظ مطامع تاراجگرانة امپریالیستها، مبدل به جلاد ملت خود شود».[31]
± وضعیت ایران امروز از نگاه مطبوعات انگلستان
روزنامة خراسان در شمارة امروز خود از قول یکی از روزنامههای چاپ انگلستان دربارة تحولات اخیر ایران، نوشت: این کشور به عنوان یکی از سنگرهای بزرگ جهان آزاد، به پیشرفتهای مهمی در زمینههای اقتصادی و اجتماعی نائل میشود.[32]
± نظر خروشچف درباره حضور زنان ایرانی در کنگرة مسکو
نیکیتا خروشچف، رئیس دولت شوروی طی پیامی، گشایش کنگرة جهانی زنان را تهنیت گفت. به گزارش رادیو مسکو، خروشچف در پیام خود، انگیزة حضور زنان ایرانی را درک خطر وقوع جنگ دانسته، گفت: «تنها در ایران، بیش از دو سوم بودجه برای تأمین مخارج نظامی غیرتولیدی مصرف میشود. با این بودجه میتوان برای اموری چون مبارزه با گرسنگی، فقر و بیماری بهره گرفت». وی در خاتمه تأکید کرد: «حضور نمایندگان ایرانی در کنگره، از ثمرات مبارزة زنان ایرانی در راه صلح و حقوق حقة خود به شمار میآید».[33] رادیو مسکو همچنین در برنامة دیگری به نقل از آنا ماترا، نمایندة زنان ایتالیا گفت زنان ایران، نقش برجستهای در مبارزه برای احقاق حقوق خود داشتهاند. وی از شرکتکنندگان خواست با زنان ایرانی که در شرایط بسیار سخت مبارزه کردهاند و اکنون مجدداً مورد حملات شدید ارتجاع قرار گرفتهاند، ابراز همبستگی نمایند. نمایندة زنان ایتالیا افزود: زنان ایرانی، خرافات دینی را از بین میبرند و مقاومت ارتجاع را میشکنند و ضمن مبارزه با بردگی امپریالیستی، به موفقیت دست یافتهاند. حضور بانوان ایرانی در کنگرة مسکو، نشانی از تبدیل جنبش زنان به نیروی اجتماعی محسوس در آن کشور است.[34]
± یک زن ایرانی در هیئت مدیرة کنگرة مسکو
مهری آهی، رئیس هیئت نمایندگی ایران در کنگرة بینالمللی زنان که با شرکت 109 کشور در مسکو تشکیل شده، به عضویت هیئت مدیرة کنگره برگزیده شد. رادیو مسکو در برنامة خبری امشب خود، ضمن پخش این خبر، انتخاب آهی را نشانة پشتیبانی زنان سرتاسر جهان از مجاهدت بانوان ایران در راه به دست آوردن حقوق اجتماعی برابر با مردان تعبیر کرد.[35]
پینوشتها:
[1]ـ روزنامه کیهان، ش 5975، 3/4/1342، ص 1.
[2]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1857، 4/4/1342، ص 8.
[3]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 75، 4/4/1342، ص 6.
[4]ـ دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، جلد 4، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377، ص 186.
[5]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 355 و 358.
[6]ـ همان، ص 337 و 338.
[7]ـ رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ج 7: سید ضیاءالدین طباطبایی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ص 310 و 312.
[8]ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، ج 3: زندان، همان، ص 339.
[9]ـ همان، ص 330 و331.
[10]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11123، 3/4/1342، ص 1.
[11]ـ روزنامه کیهان، ش 5975، 3/4/1342، ص 11.
[12]ـ مجله ترقی، ش 1067، 3/4/1342، ص 36.
[13]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1856، 3/4/1342، ص 8.
[14]ـ مجله ترقی، ش 1067، 3/4/1342، ص 42.
[15]ـ روزنامه صبح امروز، ش 69، 3/4/1342، ص 5.
[16]ـ مجله ترقی، ش 1067، 3/4/1342، ص 42.
[17]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 78، 8/4/1342، ص 26 و 27.
[18]ـ آریانا، بهرام، تاریخچه عملیات نظامی جنوب، تهران، چاپخانه ارتش، 1342، ص 265 و 266.
[19]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11124، 4/4/1342، ص 1.
[20]ـ مجله سپید و سیاه، ش 512، 7/4/1342، ص 2.
[21]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 75، 4/4/1342، ص 2.
[22]ـ روزنامه آسیای جوان، ش 669، 2/4/1342، ص 6.
[23]ـ روزنامه صبح امروز، ش 69، 3/4/1342، ص 5.
[24]ـ روزنامه مهر ایران، ش 1857، 4/4/1342، ص 8.
[25]ـ روزنامه بورس، ش 456، 4/4/1342، ص 1.
[26]ـ روزنامه پست تهران، ش 2927، 4/4/1342، ص 8.
[27]ـ روزنامه اطلاعات، ش 11123، 3/4/1342، ص 1.
[28]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 76، 5/4/1342، ص 2.
[29]ـ مجله تهران مصور، ش 1034، 7/4/1342، ص 2.
[30]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 84، 15/4/1342، ص 7 و 8.
[31]ـ همان، ش 85، 16/4/1342، ص 17 و 19.
[32]ـ روزنامه خراسان، ش 4042، 3/4/1342، ص 1 و 8.
[33]ـ بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 76، 5/4/1342، ص 9 و 11.
[34]ـ همان، ش 78، 8/4/1342، ص 3 و 6.
[35]ـ روزنامه پست تهران، ش 2927، 4/4/1342، ص 7.
