سهشنبه 25 دی 1341 18 شعبان 1382 15 ژانویه 1963
10 بازدید
□ اختتامیه کنگره شرکتهای تعاونی روستایی
در ساعت 9:30 کنگرة شرکتهای تعاونی روستایی که از نوزدهم همین ماه در تهران برپاست به کار خود ادامه داد. امروز آخرین روز کنگره است و همانند جلسات گذشته ریاست جلسه را حسن ارسنجانی به عهده دارد. برومند قطعنامه کمیسیون شماره دو، را که در چند ماده تهیه شده بود، قرائت کرد. یکی از نمایندگان هم پیشنهاد کرد که مادهای با عنوان «امنیت تثبیت کالا» بدان افزوده شود. این قطعنامه با رأی نمایندگان به تصویب رسید. ارسنجانی همچنین با اشاره به این نکته که اساسنامه بانک کشاورزی ظرف یکی ـ دو روز آینده به تصویب دولت خواهد رسید اعلام کرد که این بانک با تصویب سازمان عمران هر منطقه برای آبادی آن منطقه پول خواهد داد. «زارعین باید اعتبارات خود را از شرکت تعاونی، اتحادیه شرکتها یا از سازمان مرکزی تعاونی بگیرند». او گفت که این سازمان به صورت شرکت سهامی، امروز تشکیل میشود. از دیگر اخباری که ارسنجانی در سخنان امروز خود از آن به عنوان «مژده برای تمام دهقانان» یاد کرد این بود که «امشب یا فردا شب تصمیم آخر راجع به مالکیت دهقانان تمام مملکت گرفته خواهد شد». وی توضیح بیشتری در این باره نداد و به بیان چند جمله بسنده کرد؛ از جمله اینکه «... در تمام دهات خردهمالک سهمی برای خرده مالک معین خواهد شد که خودش به وسیله کارگر کشاورزی روزمزد یا با ماشین مشغول به کار باشد و بقیه اراضی وی را سازمان اصلاحات ارضی به زارعین واگذار میکند.[i] در این وضع به کلی نظام ارباب و رعیتی از بین خواهد رفت». این سخنان ارسنجانی به نوعی وعدة اصلاحات ارضی در روستاهای دارای خردهمالک است که با تغییر قانون آن، روستاهای مزبور را هم شامل خواهد شد.[ii] وزیر کشاورزی آنگاه به موضوع حدنصاب فعلی مالکیت در کشور پرداخت و با توضیحی مبهم، به صورت کلی شرکت در محصول را موجب تشکیل اساس ارباب و رعیتی دانست و در ادامه افزود که این رویه باید از بین برود. وی در این باره گفت: «طبعاً طبق تصمیم ما محصولی که اکنون زیر خاک است طبق مقررات قبلی تقسیم خواهد شد تا تکلیف مالکیت جدید معین شود».
پس از ارسنجانی چند تن از کشاورزان پیشنهادهایی کردند که بیشترشان با موافقت نمایندگان حاضر در کنگره روبرو شد. در این هنگام اساسنامه سازمان مرکزی شرکتهای تعاونی ایران خوانده شد و ضمن تصویب شدن آن، سه نفر به نامهای خلخالی (مدیرعامل)، مرندی و دانشمند هم به عنوان اعضای هیئتمدیره آن انتخاب شدند. سه نفر دیگر هم به عنوان اعضای علیالبدل آن برگزیده شدند. در ادامه مراسم شرکتکنندگان، نشان «دهقان» را به ارسنجانی اهدا و اعلام کردند که تمبری به یادبود تشکیل این کنگره دهقانان انتشار یابد. در لحظههای پایانی جلسه امروز ارسنجانی از افراد مختلفی که در برگزاری کنگره نقش و سهمی داشتند قدردانی نمود؛ آنگاه اعلام شد که قطعنامه کنگره در جلسه بعدازظهر قرائت خواهد شد. آنچه در سخنان ارسنجانی مهم به نظر میرسید تقاضای او در آخرین دقایق جلسه صبح بود که از همه شرکتکنندگان و روستائیان خواست به لوایح ششگانه رأی مثبت بدهند.[iii]
جلسه بعدازظهر کنگره در ساعت 6 آغاز شده ابتدا ارسنجانی (رئیس جلسه) قطعنامهای که به نام اولین کنگره شرکتهای تعاونی روستایی تهیه شده بود، قرائت کرد. این قطعنامه را مدیران عامل و اعضای هیئتمدیره اتحادیهها و شرکتهای تعاونی روستایی ایران صادر کردهاند.[iv]
همچنین در متن قطعنامه از وزیر کشاورزی خواسته شده بود که «به منظور تحکیم مبانی وحدت ملی و تقویت نیروی مادی و معنوی دهقانان ایرانی به تشکیل همهساله این کنگره اقدام کند».[v] پس از آن مراسم مخصوص ویژه اختتامیه کنگره آغاز شد که تا ساعت 9 شب ادامه پیدا کرد.
ارسنجانی پس از دیدار با شاه، در حدود ساعت 10:15 در جمع شرکتکنندگان و نمایندگان کنگره حاضر شد و خلاصهای از موضوعات مطرح شده را در دیدار با شاه با آنان درمیان گذاشت و گفت که «ظرف دو روز آینده اساس ارباب و رعیتی از تمام دهات ایران به موجب قانون جدید برداشته خواهد شد». ارسنجانی در ادامه سخنان خود درباره این قانون توضیحاتی داد که به موجب آن مالکیت از حد معین به بالا محدود خواهد شد. طبق این قانون جدید تمام دهقانان امکان خواهند یافت که زمین داشته باشند. وی خطاب به آنانی که چندین هزار هکتار زمین را به صورت ششدانگ و ششدانگ پراکنده دارند اخطار نمود که این اراضی وقتی اساس ارباب و رعیتی برچیده شود با پرداخت قیمت به صاحبان آن تقسیم میشود و وضع خردهمالکیت تأمین و ثتبیت خواهد شد.
وزیر کشاورزی شروع مرحله دوم را 2 روز بعد از آن قانون دانست و رو به کشاورزان حاضر در جلسه گفت که «صبر کنید تا مأمورین اصلاحات ارضی به مناطق کسانی که تاکنون نیامدهاند بیایند».[vi]
او در بخش دیگری از سخنانش به کشاورزان هشدار داد که گول نخورید. متوجه تحریکاتی که میشود باشید هر اتفاقی که میافتد به مأمورین اصلاحات ارضی خبر بدهید. شش تا ده ماه دیگر صبر کنید همه مشکلات را حل میکنیم. در پایان نیز از آنان خواست که به افتخار شاه هورا بکشند. وی در این هنگام آخرین جلسه کنگره شرکتهای تعاونی روستایی را پایان یافته اعلام و از کشاورزان خداحافظی کرد.[vii]
□ دیدار هیئت رئیسه کنگره شرکتهای تعاونی با شاه
در ساعت 8:30 امشب اعضای هیئت رئیسه نخستین کنگره شرکتهای تعاونی روستایی ایران به همراه حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی و رئیس جلسات کنگره) به دربار رفتند و با محمدرضا پهلوی دیدار کردند. آنان که پس از صدور قطعنامه از آخرین جلسه کنگره خارج شده بودند، برای ارائه گزارشی از چگونگی کار کنگره در این دیدار شرکت میکردند. در این دیدار شاه ضمن اشاره به پایان یافتن کنگره، خطاب به ایشان گفت که «این تازه اول کار است. شما جزو افراد آزاد و سربلند قرار گرفتید. از این پس انشاءالله جزو مردمان مرفه و خوشبخت مملکت خواهید بود».[viii] وی در ادامه به موضوعاتی اشاره کرد که وزیر کشاورزی مطرح کرده بود و گفت: «امروز خلاصه تصمیماتی که ما راجع به مابقی املاک مزروعی مملکت گرفتیم در کنگره به اطلاع شما رسیده است و انشاءالله جزئیات این کار را عصر فردا یا حداکثر پس فردا صبح به اطلاع مردم ایران خواهیم رسانید». محمدرضا پهلوی آنگاه بر از بین رفتن نظام ارباب و رعیتی تأکید ورزید و افزود که پس از انتشار جزئیات، دیگر کسی پیدا نخواهد شد که برای ارباب کار کند.[ix] در ادامه این دیدار چند تن از اعضای هیئت رئیسه درباره عملکرد کنگره و در تجلیل از شاه مطالبی بیان کردند. آنگاه سبد گلی را هیئت رئیسه به شاه تقدیم و اعلام کرد که تعدادی از نمایندگان امشب و مابقی هم فردا صبح عازم مناطق خود خواهند شد. این دیدار در ساعت 9 پایان یافت.[x]
□ انتشار آئیننامه مراجعه به آراء عمومی
متن آئیننامه 14 مادهای که دیشب هیئت وزیران دربارة مراجعه به آراء عمومی تصویب کرده بود بامداد امروز منتشر شد و برای اجرا، به وزارت کشور ابلاغ گردید. این آئیننامه مقررات مربوط به رأیگیری عمومی لوایح مواد ششگانه است که آن را محمدرضا پهلوی روز نوزدهم دی ماه جاری، هنگام افتتاح کنگره شرکتهای تعاونی روستایی اعلام کرده است.[xi]
به دنبال انتشار این آئیننامه وزارت کشور هم آن را امشب به تمامی استانداران، فرمانداران کل به وسیله تلگراف ابلاغ و حواله اعتبار اجرای امور مربوط به آن را نیز صادر کرد. این اعتبار مبلغ دو میلیون و پانصد هزار تومان است که از محل بودجه انتخابات تأمین شده و به تصویب هیئت دولت هم رسیده است.[xii] بر اساس این ابلاغیه کلیه استانداران و فرمانداران کل موظفاند تا روز اول بهمن ماه امسال مقدمات کار اخذ رأی را فراهم سازند و تا آن تاریخ هیئتهای نُظّار را که مُرکب از پنج نفر از معتمدین محل خواهند بود معین کنند. افزون بر این یادآوری شده است که از مراکز عمومی شهربانی، مدارس و ادارات دولتی برای حوزههای اخذ رأی استفاده شود.[xiii] به دستور وزارت کشور روز 6 بهمن امسال برای لوایح ششگانه رأیگیری به عمل خواهد آمد، هیئتهای نُظّار قبل از ساعت 8 صبح در محل حوزهها مستقر خواهند شد و از ساعت 8 صبح هم رأیگیری شروع میشود و تا ساعت 6 بعدازظهر ادامه خواهد یافت. شمارش آراء بلافاصله بعد از اتمام زمان رأیگیری آغاز میشود.[xiv]
وزارت کشور نیز احکام جدیدی برای گروهی از مأموران خود صادر و آنان را روانه شهرستانها کرد.[xv]
□ فرمانداری تهران آماده تهیه مقدمات اخذ رأی
فرمانداری تهران پس از اخذ ابلاغیه وزارت کشور مبنی تهیه مقدمات مراجعه به آراء عمومی که روز 5 بهمن ماه سال جاری انجام خواهد شد، اعلام کرد از زمان اخذ این ابلاغیه، فرمانداری تهران به حال آمادهباش درآمده و مشغول تهیه مقدمات رأیگیری برای آن روز است. او در توضیح این خبر ادامه داد که تاکنون سابقه نداشته است که در دانشگاه صندوق رأی گذاشته شود ولی ما چون قطع یقین داریم که پیشنهاد شاهنشاه در هر صورتی مورد تصویب عمومی است در کلیه مناطق از جمله دانشگاه، صندوق اخذ رأی خواهیم گذاشت.[xvi]
□ اعلامیة «مضحکه رفراندوم شاه»
در حالی که بیشتر گروهها و سازمانها و ادارههای دولتی طبق برنامهای از پیش تعیین و توصیه شده، برای پشتیبانی و طرفداری از لوایح ششگانه، گردهماییهای متعدد برپا میکنند، اعضای حزب منحل شدة توده اعلامیهای منتشر ساختند. این اعلامیه «مضحکه رفراندوم شاه» نام دارد که در آغاز آن، حزب توده با اشاره به تعطیلی 20 ماهه مجلس شورای ملی، محمدرضا پهلوی را فردی خودکامه و مطلقالعنان دانسته که دست محمدعلی شاه مستبد قاجار را هم از پشت بسته است. اعلامیه حزب توده همچنین برگزاری رفراندوم را معرکهای برای توجیه خیانت شاه برشمرده و آن را «اقدام طرفدارانه» وی علیه کلیه نیروهای ملی خوانده است. در بخشی از اعلامیه «مضحکه رفراندوم شاه» آمده است: «اینک محمدرضا شاه میخواهد با توسل به این فکر و خدعه، تبهکاریها و خیانتهای گذشته خود را ماستمالی کند و زمینه را برای ادامه خیانت ملی هموار سازد... برای اینکار 25 میلیون ریال هم بودجه منظور گردیده، شیپورهای دستگاه تبلیغاتی شاه به صدا درآمده و از مردم کودتازدهای که تمام مصائب و آلامشان ناشی از رژیم شنائتخیز محمدرضاست، دعوت میکنند که در روز 6 بهمن به لوایح ششگانة مزورانه شاه دربست رأی مثبت بدهند و بدینطریق عملاً تمام قانونشکنیهای دوران بیست ماهه تعطیلی مشروطیت را تایید کنند». حزب توده در بخشی دیگر از این اعلامیه به نبود آزادی بیان در مطبوعات و وجود سانسور و پر بودن زندانها پرداخته و پرسیده است که در چنین وضعی آیا ملت ایران امکان دارد اراده و رأی خود را آزادانه منعکس سازد؟!
این اعلامیه برگزاری کنگره شرکتهای تعاونی روستایی را هم جزئی از اهداف شاه برای رسیدن به مقاصد خود دانسته است. لوایح ششگانه از نظر حزب توده مربوط به اصلاحات ناقص و نیمبند بوده و در این باره بر این باور است که رژیم حتی در دادن آن جزء کوچک املاک مالکین بزرگ به دهقانان هم موفق نخواهد شد. تودهایها در بخشی از اعلامیه خود از خواست دهقانان سخن گفته و تأکید کردهاند که املاک خالصه و کلیه زمینهای مالکان بزرگ و همه املاک برادران و خواهران و دامادهای شاه باید بین دهقانان بیزمین و کمزمین، بدون دریافت دیناری تقسیم شود. این اعلامیه با این جملات پایان یافته است: «محمدرضا شاه در حالی که حکومت فردی و استبدادی خود را ادامه میدهد و در وضعی که ترور و اختناق ادامه دارد برای پر کردن صندوقها رفراندوم تدارک میبیند ولی شاه برای پر کردن این صندوقها، به هر حیله و تزویری متوسل شود، نمیتواند آن را مظهر بروز حقیقی اراده ملت جلوهگر سازد».[xvii]
□ برگزاری رفراندوم به فرمان آمریکا
رادیو صدای آزاد ایران بخشی از برنامه خود را به موضوع رأیگیری در روز 6 بهمن ماه در ایران اختصاص داد و آن را رفراندومی خواند که شاه بنا به دستور استعمارگران آمریکایی میخواهد در ایران برگزار کند. این رادیو، رفراندوم را یک نوع سرگرمی دانست که توجه ملت را به موضوع انتخابات مجلس شورای ملی باز میدارد. چه معتقد است که در صورت شروع انتخابات نتیجه آن برای شاه مجهول خواهد بود. «پس سرگرم ساختن ملت به چنین امری شاه را به هدف خود نائل میسازد». گوینده رادیو صدای آزاد ایران در ادامه افزود که شاه به این کار هم اکتفا نمیکند و بعد از این خوابهای دیگری برای ملت ایران خواهد دید.[xviii] این رادیو در این باره توضیح بیشتری نداد.
□ پیشنهاد فرانسه و اسرائیل به دولت ایران
روزنامة بورس امروز اعلام کرد که دولتهای فرانسه و اسرائیل به دولت ایران پیشنهاد کردهاند تا صنایع پتروشیمی با سرمایه 30 میلیون دلاری در ایران تأسیس کنند. به موجب آن سازمان پتروشیمی وابسته به صنایع و معادن سرگرم بررسی پیشنهادهای آن دو کشور است.[xix]
□ معرفی «شرکت معاملات خارجی» به شوروی
به دنبال موافقت نخستوزیر، وزارت امور خارجه، شرکت معاملات خارجی را به نمایندگی از دولت ایران برای اجرای موافقتنامه ترانزیتی به دولت شوروی معرفی کرد. قرار است هفته آینده کمیسیونی با حضور نمایندگان مؤسسات باربری در آن شرکت تشکیل شود تا آئیننامههای مربوط به اجرای موافقتنامه یاد شده را تهیه کنند.[xx]
□ سازمان هواپیمایی نیروی زمینی
محمدرضا پهلوی با تأسیس سازمان هواپیمایی نیروی زمینی شاهنشاهی موافقت کرد. این سازمان بیشتر به منظور تأمین نیازهای نیروی زمینی شاهنشاهی به داشتن یک یگان سریع و کنترل فرماندهی راهاندازی میشود.[xxi]
□ دستگیری افسران ارتش به دستور شاه
عدهای از افسران ارتش به اتهام دست داشتن در توطئه سرنگونی علیه رژیم پهلوی دستگیر شدهاند؛ در حالی که آنان به اعطای پاداش به افسران و افراد مؤثر گارد سلطنتی که چندی پیش صورت گرفته بود، اعتراض کرده بودند و به همین سبب هم متهم به توطئه و دستگیر شدهاند. پیش از این مقرر بود که گارد سلطنتی منحل شود اما افراد و افسران جدیدی به استخدام آن گارد درآمدند و مبالغی میان آنها هم تقسیم شد که این موضوع اعتراض واحدهای دیگر ارتش را برانگیخت. به دنبال آن شاه نیز دستور داد افراد معترض را دستگیر کنند.[xxii]
□ تشکیل جبهه وحدت ملی
روزنامه ملک از تشکیل جبهه جدیدی با نام «جبهه وحدت ملی» خبر داد. این روزنامه در توضیح این خبر نوشت که عناصر وابسته به حزب مردم و جمعی که به علت وقایع اخیر جبهه ملی از آن کنارهگیری کردهاند، تصمیم دارند جبههای به همین عنوان به راه اندازند. از سوی دیگر سازمان رهبری حزب ملّیون در نظر دارد به دنبال مسائل جاری کشور بحث و انتقاد در آن بارة در یک جلسه عمومی با موضوع ادامه فعالیت یا تعطیلی حزب به گفتوگو بپردازد و درباره بودن یا نبودن حزب ملّیون تصمیم قطعی بگیرند.[xxiii]
□ شایعة بحران سیاسی در کابینه علم
خبرگزاری آلمان اشاره کرد که مقامات رسمی دولت ایران استعفای حسن ارسنجانی را از وزارت کشاورزی تأیید کردهاند. این خبرگزاری در ادامه افزود که شاه هم استعفای او را تاکنون نپذیرفته است. اما ارسنجانی همچنان به استعفای خود اصرار میورزد. این خبرگزاری اختلاف ارسنجانی را با بهنیا (وزیر دارایی) علت اصلی تصمیم وزیر کشاورزی دانسته، که از یک سال پیش اختلافشان آغاز شده است. در ادامه هم به نقل از گفته برخی از ناظران سیاسی افزوده است که در صورت حل نشدن این وضعیت و ادامه یافتن اختلاف این دو وزیر در کابینه علم یک بحران سیاسی به وجود خواهد آمد. خبرگزاری آلمان وضعیت پیش آمده را همزمان با تلاش دولت و حکومت برای برگزاری رفراندوم، غیرمنتظره و تعجبآور تلقی کرد.[xxiv]
پینوشتها:
[i]. روزنامه اطلاعات، ش 10999، 25 دی 1341، ص 13.
[ii]. لمبتن، آن کاترین سواین فورد، اصلاحات ارضی ایران، (دانا)، 1969، ص 104 و 103 (240 و 239).
[iii]. روزنامه اطلاعات، ش 10999، 25 دی 1341، ص 1 و 13؛ روزنامه پست تهران، ش 2823، 25 دی 1341، ص 3 و 4؛ روزنامه کیهان، ش 5851، 25 دی 1341، ص 1 و 11.
[iv]. روزنامه کیهان، ش 5852، 26 دی 1341، ص 1 و 9.
[v]. روزنامه کیهان، ش 5852، 26 دی 1341، ص 1و 9.
[vi]. روزنامه اطلاعات، ش 11000، 26 دی 1341، ص 1 و 13.
[vii]. همان.
[viii]. پهلوی، محمدرضا، مجموعه تألیفات، نطقها، پیامها، مصاحبهها و بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، ج 4، کتابخانه پهلوی، بیتا،ص 3067 و 3068.
[ix]. روزنامه کیهان، ش 5852، 26 دی 1341، ص 1 و 11.
[x]. روزنامه ملیون، ش 795، 26 دی 1341، ص 1؛ روزنامه پست تهران، ش 2824، 26 دی 1341، ص 1 و 3.
[xi]. روزنامه پست تهران، ش 2823، 25 دی 1341، ص 1 و 4.
[xii]. روزنامه اطلاعات، ش 10999، 25 دی 1341، ص 13.
[xiii]. همان، ش 11000، 26 دی 1341، ص 1 و 16.
[xiv]. همان.
[xv]. همان، ش 10999، 25 دی 1341، ص 13.
[xvi]. روزنامه پست تهران، ش 2824، 26 دی 1341، ص 1 و 14.
[xvii]. قیام پانزده خرداد به روایت اسناد، ج 1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378، ص 471 و 473.
[xviii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 245، 26 دی 1341، ص 7.
[xix]. روزنامه بورس، ش 360، 25 دی 1341، ص 1.
[xx]. همان، ص 4.
[xxi]. کاظمی، محمد، البرز، منوچهر، تاریخ 50 ساله نیروی زمینی شاهنشاهی ایران، به اهتمام علی وزیری، بیجا، بینا، 2535 شه (1355)، ص 452.
[xxii]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 245، 26 دی 1341، ص 7.
[xxiii]. روزنامه فرمان، ش 3741، 26 دی 1341، ص 1 و 4.
[xxiv]. بولتن خبرگزاری پارس محرمانه، ش 246، 27 دی 1341، ص 3 و 4.
